Kgaolo 14

 Molao wa matjhaba

Ditumellano tsa matjhaba

231. (1) Ho tshohlwa le ho saenelwa ha ditumellano tsa matjhaba ke boikarabelo ba phethahatso ya naha.

(2) Tumellano ya matjhaba e tlama Rephaboliki ha feela e se e ananetswe ke Seboka sa Naha se etsang molao le Lekgotla la Diprovense la Naha ka ho etsa tlamo. Ntle le ha e le tumellano ya mofuta o bolelwang karolwaneng (3)

(3) Tumellano ya matjhaba ya mofuta wa setekgeniki, tsamaiso kapa phethahatso ya tlhaho kapa tumellano e sa hlokeng kananelo kapa kamohelo, e entsweng ke phethahatso ya naha e tlama Rephaboliki ntle le hore e ananelwe ke Seboka sa Naha le Lekgotla la Naha la Diprovense empa e lokela ho hlahiswa Sebokeng sa Naha se etsang molao le Lekgotleng la Naha la Diprovense nako e sa le teng.

(4) Tumellano efe kapa efe ya matjhaba e fetoha molao wa Rephaboliki ha e se e fetisitswe jwale ka molao wa naha empa pehelo e iphethahatsang ya tumellano e seng e ananetswe ke Palamente ke molao Rephaboliking ntle ha e le kgahlanong le Molaotheo kapa molao wa Palamente.

(5) Rephaboliki e tlangwa ke ditumellano tsa matjhabatjhaba tse neng di tlama Rephaboliki pele Molaotheo o kenang tshebetsong.

Molao wa matjhaba o tlwaelehileng

232. Molao wa matjhaba o tlwaelehileng ke molao Rephaboliking ntle le ho o sa dumellane le Molaotheo kapa molao wa Palamente.

Tshebediso ya Molao wa Matjhaba

233. Kutlwisiso ya molao ofe kapa ofe, lekgotla la dinyewe le leng le le leng le lokela ho ba le kutlwisiso e utlwahalang e tsamaelanang le molao wa matjhaba ho na le kutlwisiso e sa tsamaelanang le molao oo wa matjhaba.

Dintlha tse ding

Chata ya Ditokelo

234. Ho matlafatsa demokrasi e theuweng ke Molaotheo, Palamente e ka nka Chata ya Ditokelo e tsamaisanang le Molaotheo.

Boikemelo

235. Tokelo ya batho ba Afrika ka kakaretso ya ho ikemela jwalo ka ha ho hlalositswe Molaotheong ha e kgetholle ho ya ka mmeedi ya tokelo ho amohela monahano wa tokelo ya boikemelo ba setjhaba sefe kapa sefe se phelang ka setso le puo sebakeng se le seng ka hara Rephaboliki kapa ka tsela efe kapa efe jwalo ka ha molao wa naha o hlwaile.

Ho tshehetsa mekga ya dipolotiki ka tjhelete

236. Hore demokrasi ka mekga e mengata e tle e tswelle, molao wa naha o lokela ho thusa ka ditjhelete mekga ya sepolotiki e sebetsang mmoho makgotleng a molao a naha le provense ka mokgwa wa tekatekano.

Ho phethwa ha ditshwanelo ka tshebetso e matla

237. Ditshwanelo tsohle tsa molaotheo di lokela ho phethwa ka matla le ntle ho tieho.

Boetsetsi le boromuwa

238. Lekala la phethahatso la mmuso le karolo efe kapa efe ya mmuso e ka—

(a) romela bolaodi bofe kapa bofe kapa mosebetsi o tla mehang ho phethwa kapa ho etswa ho ya ka dipehelo tsa molao wa lekala la phethahatso lefe kapa lefe la puso ka ntle ha eba boromuwa bo tsepame le molao ho ya ka bolaodi bo ka phethwang kapa mosebetsi o entswe, kapa

(b) phethisa bolaodi bofe kapa bofe kapa mosebetsi ofe kapa ofe mabapi le lekala la phethahatso la puso ka boetsetsi kapa boromuwa.

Ditlhaloso

239. Molaotheong, ntle le ha eba sengolwa sehlalosa ka mokgwa o mong— “molao wa naha” o akga—

(a) molao o monyane o entsweng ho ya ka dipehelo tsa Molao wa Palamente; le

(b) molao o neng o sebediswa ha Molaotheo o sebetsa mme o laolwa ke mmuso wa naha; “lekala la puso” e bolela—

(a) lefapha lefe kapa lefe la puso kapa la tsamaiso ya naha, provense kapa mmuso wa selehae; kapa

(b) mosebetsi ofe kapa ofe kapa mokgatlo—

(i) ho phetha matla kapa ho etsa mosebetsi ho ya ka Molaotheo kapa molaotheo wa provense; kapa

(ii) ho sebedisa matla a setjhaba kapa ho phetha mosebetsi wa setjhaba ho ya ka dipehelo tsa molao o mong le o mong empa e sa kenyeletse lekgotla la dinyewe kapa mosebeletsi wa molao; “molao wa provense” o akga—

(a) molao o monyane o entsweng ho ya ka dipehelo tsa Molao wa provense; le

(b) molao o neng o sebediswa ha Molaotheo o sebetsa mme o laolwa ke taolo ke mmuso wa provense.

Ho se tshwane ha ditemana tse fapaneng

240. Moo ho nang le ho se tshwane mahareng a ditemana tsa Molaotheo, sengolwa sa English ke se ka sehloohong.

Ditlhophiso tsa phetoho

241. Shejulu 6 e sebetsa ho fetoheng molaong wa motheo o motjha o thehilweng ke Molaotheo le taba e ka itlhahelang feela phetohong eo.

Ho hlakolwa ha melao

242. Melao e boletsweng Shejulung 7 e phumutswe ho ya ka karolo 243 le Shejulu 6.

Sehlooho se sekgutshwane le qaleho

243. (1) Molao ona o bitswa Molaotheo wa Afrika Borwa wa 1996 mme o tla sebetsa ka pelenyana feela mohla letsatsi le beilweng ke Mopresidente ka kgweletso mme e ke ke ya eba pele ho mohla 1 Phupu 1997.

(2) Mopresidente a ka beha matsatsi a fapaneng pele ho mohla o boletsweng karolwaneng (1) ho ya ka dipehelo tse fapaneng tsa Molaotheo.

(3) ntle le ha eba sengolwa se hlalosa ka tsela e nngwe, tlhaloso pehelong ya Molaotheo ho fihlela ha Molaotheo o sebediswa o nkuwe o bolela nako eo pehelo eo e sebedisitsweng ka yona.

(4) Ha eba ho behilwe letsatsi le leng mabapi le pehelo e itseng ya Molaotheo ho ya ka karolwana (2), pehelo efe kapa efe e tshwanang le ya Molaotheo wa Rephaboliki ya Afrika Borwa ya 1993 (Molao wa 200 wa 1993), o boletsweng kgeletsong, o phumutswe ho tloha ka letsatsi le tshwanang le leo.

(5) Dikarolo tsa 213, 214, 215, 216, 218, 226, 227, 228, 229, le 230 di sebediswa ka 1Pherekgong 1998, mme hona ha ho kgetholle ho phethwa ho ya ka dipehelo tsa Molaotheo wa molao o lebeletsweng ho dipehelo tseo pele ho letsatsi leo. Pele ho letsatsi leo dipehelo tse tshwanang le tsa sewelo tsa Molaotheo wa Rephaboliki ya Afrika Borwa wa 1993, o tla nne o sebetse.

The post Kgaolo 14: dipehelo ka kakaretso appeared first on Keep It Constitutional.

Kgaolo 13

 Ditaba tsa ditjhelete ka kakaretso

Letlole la Lekeno la Naha

213. (1) Ho na le Letlole la Lekeno la Naha moo ditjhelete tsohle tse amohetsweng ke mmuso wa naha di lokelang ho leshwa, ka ntle ho tjhelete e ka tlamehang hore e se ke ya kenyeletswa ho ya ka Molao wa Palamente.

(2) Ditjhelete di ka hulwa Letloleng la Lekeno la Naha—

(a) dipehelo tsa ditekanyetso tse entsweng ke Molao wa Palamente; kapa

(b) ha e le molato o jerweng ke Letlole la Lekeno la Naha o dumeletsweng ke Molaotheo kapa Molao wa Palamente.

(3) Karolo ya tekatekano ya provense ya kuno e bokelleditsweng naheng ka bophara ke tefello e mabapi le Letlole la Lekeno la Naha.

[Letsatsi la qaleho ya karolo 213:1 Pherekgong 1998]

Tekano ya dikarolo le dikabo tsa lekeno

214. (1) Molao wa Palamente o lokela ho nehelana bakeng la—

(a) karolo e lekanang ya lekeno le entsweng boemong ba naha mahareng a naha, provense le mmuso wa selehae.

(b) ho hlwauwa ha karolo e lekanang ya provense ka nngwe karolong ya lekeno ya diprovense

(c) kabo e nngwe le e nngwe ho diprovense, mmuso wa selehae kapa masepala ho tswa karolong ya mmuso wa naha lekenong leo le maemo a mang le a mang ao dikabo tseo di etswang ho ona.

(2) Molao o boletsweng karolwaneng (1) o ka fetiswa feela ha ho se ho buisanwe le mebuso ya diprovense le selehae e hlophisitsweng, ho se ho kopanwe le Khomishene ya Matlotlo mme dikgothaletso tsa Khomishene di se nahanisitswe, ho kenyeleditswe le—

(a) dikgahleho tsa naha;

(b) pehelo efe kapa efe e lokelang ho etswa mabapi le molato wa naha le

(c) ditlhoko le ditabatabelo tsa mmuso wa naha tse laolwang ke dipehelo tsa maikemisetso;

(d) bohlokwa ba ho fana ka tiisetso ya hore diprovense le bomasepala ba tseba ho fana ka ditshebeletso tsa bohlokwa ba be ba phethise mesebetsi eo ba e abetsweng;

(e) bokgoni ba diprovense le bomasepala ba ho hlokomela le ho sebedisa matlotlo ka tshwanelo;

(f) ntshetsopele le ditlhoko tse ding tsa diprovense le bomasepala;

(g) ho se lekane ha moruo ka hara diprovense le ha di bapiswa le tse ding;

(h) ditlameho tsa diprovense le bomasepala tse behilweng ho ya ka molao wa naha;

(i) tlhokahalo ya dikabo tse tsitsitseng le tse ka akanngwang ka nepo tsa karolo ya kabo ya lekeno.

(j) matjato mabapi le qomatsi kapa ditlhoko tse ding le mabaka a mang a beilweng hodima diteko tsa maikemisetso a tshwanang.

[Letsatsi la qaleho ya karolo 214: 1 Pherekgong 1998]

Ditekanyetso tsa naha, diprovense le bomasepala

215. (1) Ditekanyetso tsa naha, provense le masepala le tsamaiso ya ditekanyetso di bonaletse, ho be le boikarabelo le taolo e atlehileng ya moruo, molato le mesebetsi mmuso.

(2) Molao wa naha o lokela ho etsa dipehelo bakeng la—

(a) sebopeho sa ditekanyetso tsa naha, diprovense le bomasepala;

(b) nako eo ka yona ditekanyetso tsa naha le diprovense di tla tlalehwang ka yona; le

(c) hore ditekanyetso lefapheng ka leng di lokela ho bontsha mehlodi ya matlotlo le tsela eo ka yona tekanyetso e nahannweng e tla tsamaelanang le molao wa naha ka teng.

(3) Ditekanyetso lefapheng lefe kapa lefe la mmuso di lokela ho bontsha—

(a) dikakanyo tsa lekeno le tshebediso di be di qaqise phapang mahareng a ditjhelete tse hlophiseditsweng ho sebediswa le tse seng di sebediswa.

(b) ditshitshinyo tsa ho kwalwa ha kgahello eo ho nahanwang hore e ka ba e feng nakong eo di e balletsweng, mmoho le

(c) sesupo sa maikemisetso mabapi le kadimo le mefuta e meng ya melato e jarisweng bohle e tlang ho eketsa molato wa bohle selemong se hlahlamang.

[letsatsi la qaleho ya karolo 215: 1 Pherekgong 1998.]

Taolo ya matlotlo

216. (1) Molao wa naha o lokela ho theha taolo ya matlotlo o be o behe mehato e tlang ho bontsha bosiyo ba sephiri le taolo ya tshebediso ya matlotlo mererong yohle ya mmuso, ka ho qapa—

(a) mokgwa o amohelehang ho bohle wa ho bolokwa ha dibuka;

(b) tlhophiso tse tshwanang tsa ditshenyehelo, mmoho le

(c) ditshebetso tse tshwanang tsa taolo ya matlotlo.

(2) Letlotlo la naha le tshwanetse ho kenya tshebetsong boikamahanyo ba metjha e hlalositsweng karolong (1) mme e ka emisa ho ka fetisa matlole lekaleng la mmuso e bang lekala leo la mmuso le tlola molao.

[karolwana (2) e fetotswe ke karolo 5(a) ya Molao 7 wa 2001.]

(3) Qeto ya ho thibela ho fetisetswa ha matlotlo provenseng ho latela karolo 214(1)(b) e ka etswa feela ho ya ka dipehelo tsa karolwana (2), le—

(a) e ke ke ya thibela matlotlo ho feta matsatsi a 120; le

(b) e ke ke ya sebediswa ka potlako empa e tla thisa ho boela morao ka ntle ha eba Palamente e e dumela ho ya ka tsamaiso e tshwanang haholo le e thehilweng ho ya ka karolo 76(1) mme e balletswe ke melao e kopanetsweng le ditaelo tsa Palamente. Tsamaiso ena e lokela ho qetwa matsatsing a 30 a qeto ya taolo ya letlotlo naha.

[karolwana (3) e fetotswe ke karolo 5(b) ya Molao 7 wa 2001.]

(4) Palamente e ka nna ya tsoseletsa qeto ya ho thibela ho fetiswa ha matlotlo ka nako e sa feteng matsatsi a 120 ka lekgatlo ka nako e le nngwe, ho latelwa tsamaiso e thehilweng karolwaneng (3).

(5) Pele Palamente e ka ananela kapa ya tsoseletsa ho thibela ho fetiswa ha matlotlo ho ya provenseng—

(a) Mohlakisikakaretso o lokela ho tlalehela Palamente; kapa

(b) provense e lokela ho newa sebaka sa ho ikarabela menyenyetsing e kgahlanong le yona le ho hlalosa maikutlo a yona ka pela komiti.

Phumantsho ya thepa le ditshebeletso

217. (1) Ha makala a puso a naha, provense le mmuso wa selehae kapa mekgatlo efe kapa efe e hlaloswang molaong wa naha, ditlamo tsa thepa le ditshebeletso, a lokela ho etsa jwalo ho ya ka tsamaiso e se nang leeme, e lekalekanang, e bonaletsang, e ka emelang phehisano le e ka bolokang tjhelete.

(2) Karolwana (1) ha e thibele makala a puso kapa mekgatlo e boletsweng karolwaneng eo ka ho phethisa phumantsho ya leano le fanang ka—

(a) mehato ya boikgethelo ha ho ajwa ditumellano; le

(b) tshireletso kapa ntshetsopele ya batho kapa dihlopha tsa batho ba sitisiswang ke kgethollo e yang ka leeme.

(3) Molao wa naha o lokela ho rala tsamaiso eo ka yona leano le amohelwang karolwaneng (2) le ka sebediswang ka teng.

[Karolwana (3) e fetotswe ke karolo 6 ya Molao wa tokiso ya bosupa ya Molaotheo wa 2001.]

Ditiisetso tsa mmuso

218. (1) Mmuso wa naha wa provense kapa masepala o ka etsa tiisetso ka se kadinngweng, feela ha eba tiisetso eo e ikamahanya le mabaka tse ngotsweng molao wa naha.

(2) Molao wa naha o lokela ho theha khomishene e ikemetseng ya ho etsa dikgothaletso ka meputso, ditumello le ditshwanelo tse boletsweng ho karolwaneng (1).

(3) Palamente e ka fetisa molao o boletsweng ho karolwaneng (1) ha feela ho se ho nahannwe ka dikgothaletso dife kapa dife tsa khomishene e thehilweng ka dipehelo tsa karolwana (2).

(4) lekgotla la phethahatso la naha, lekgotla la phethahatso la provense, masepala kapa bolaodi bofe kapa bofe bo amehang bo ka sebedisa molao wa naha o boletsweng karolwaneng (1) ka mora ho nahana ka dikgothaletso tsa khomishene tse thehilweng ho ya ka karolwana (2).

(5) Molao wa naha o lokela ho etsa moralo wa ho beha meputso, ditumello le ditshwanelo tsa baahlodi, Motjhotjhisi le Mohlahlobikakaretso, le ditho tsa khomishene efe kapa efe e thehilweng ka taelo ya Molaotheo, ho kenyeletswa le bolaodi ba kgaso bo boletsweng karolong 192.

Khomishene ya Ditjhelete

Ho thehwa le tshebetso

220. (1) Ho na le Khomishene ya Ditjhelete le ya taolo ya Matlotlo a Rephaboliki e etsang dikgothaletso le lebeletsweng Kgaolong ena kapa molaong wa setjhaba, Palamenteng, makgotla a provense le bolaodi bo laolwang ke molao wa naha.

(2) Khomishene e ikemetse mme e laolwa feela ke Molaotheo le molao mme e lokela ho se nke lehlakore.

(3) Khomishene e lokela ho sebetsa ka Molao wa Palamente, mme sebetse mesebetsi ya yona, e lokela ho tadimisisa dintlha tsohle ha mmoho le tse ngotsweng karolong 214(2).

Ho thonngwa ha ditho le nako ya tsona tshebetsong

221. (1) Khomishene e bopilwe ka basadi le banna ba latelang ba thontsweng ke Mopresidente jwalo ka hlooho ya lekgotla la phethahatso la naha:

(a) modulasetulo le motlatsi wa modulasetulo bao e leng ditho tse felletseng;

(b) batho ba bararo ba thontsweng, ka mora ho kopana le Matona, ho tswa lenaneng le e ntsweng ka mokgwa o hlalositsweng ke molao wa naha;

(c) batho ba babedi ba thontsweng, ka mora ho kopana le mmuso wa selehae, ho tswa lenaneng le entsweng ka mokgwa o hlalositsweng ke molao wa naha; le

(d) batho ba bang ba robong.

[Karolwana (1) e fetotswe ke karolo 2 ya Molao wa tokiso ya bohlano ya Molaotheo wa 1999 le ho fetolwa ke karolo 7(a) ya Molao wa tokiso ya bosupa ya Molaotheo wa 2001.]

(1A) Molao wa naha o hlaloswang karolwaneng (1) o tshwanetse o nehelane ka ho ba le seabo ha—

(a) Matona lenaneng le hlalositsweng karolwaneng (1)(b) le

(b) mmuso wa selehae lenaneng le hlalositsweng karolwaneng (1) (c).

[Karolwana (1A) e kentswe ke karolo 7(b) ya Molao 7 wa 2001.]

(2) Ditho tsa Khomishene di lokela ho ba le tsebo e batsi.

(3) Ditho di sebetsa nako e thehilweng ho ya ka molao wa naha. Mopresidente a ka nna a tlosa setho ofising ka lebaka la boitshwaro bo bobe, ho hloleha le ho setsebe.

Ditlaleho

222. Khomishene e lokela ho tlaleha ka mehla Palamenteng le makgotleng a ketsamolao a provense.

Banka e Bohareng

Motheo

223. Reserve Bank ya Afrika Borwa ke banka e bohareng ya Rephaboliki mme e laolwa ke Molao wa Palamente.

Sepheo

224. (1) Sepheo sa motheo sa Reserve Bank ya Afrika Borwa ke ho sireletsa matla thekong ya tjhelete molemong wa kgolo ya moruo o tsitsitseng mme o hola Rephaboliking.

(2) Reserve Bank ya Afrika Borwa, ka ho leka ho fihlella sepheo sa yona, e lokela ho lokela ho phetha mesebetsi ya yona ka ntle ho tshabo ya letho, e sa sebetse ka leeme kapa ho nahanela empa ho be le puisano ya ka mehla mahareng a ditho tsa Banka le Kabinete tse ikarabellang ditabeng tsa ditjhelete tsa naha.

Matla le mesebetsi

225. Matla le mesebetsi ya Reserve Bank ya Afrika Borwa ke eo ka tlwaelo e etswang ke dibanka tse bohareng mme matla le tshebetso e lokela ho laolwa ke Molao wa Palamente mme di etswe di be di phethwe ho ya ka mabaka a balletsweng ke Molao oo.

Dintlha tsa Ditjhelete tsa Selehae le Provense

Matlole a Lekeno la Diprovense

226. (1) Ho na le Letlole la Lekeno la provense bakeng la provense ka nngwe leo ho bokellwang ho lona ditjhelete tsohle tse lefelletsweng mmuso wa provense, ntle le tjhelete e qheletsweng thoko ke Molao wa Palamente.

(2) Tjhelete e ka ntshwa Letloleng la Lekeno la Provense, ka—

(a) dipehelo tsa ditekanyetso ka molao wa provense; kapa

(b) ha e le molao o tobaneng le Letlole la Lekeno la Provense o dumellwang ke Molaotheo kapa molao wa provense.

(3) Lekeno le abetsweng mmuso wa selehae ka provense provenseng eo ho latela karolo 214(1), ke molato o tobaneng le Letlole la Lekeno la provense eo.

(4) Molao wa Naha o ka hlwaya moralo wa tshebetso oo—

(a) Molao wa provense o ka nehelanang ka kgulo ya tjhelete e le molato kgahlano le Letlole la Lekeno la Provense ho latela karolwana (2)(b) le

(b) lekeno le abetsweng mmuso wa selehae ka provense provenseng eo e tshwanetse ho lefellwa ho bomasepala provenseng eo ho latela karolwana (3).

[Karolwana (4) e kentswe ke karolo 8 ya Molao wa tokiso ya bosupa ya Molaotheo wa 2001.]

[letsatsi la qaleho ya karolo 226: 1 Pherekgong 1998]

Mehlodi ya naha ya matlole a provense le mmuso wa seleha

227. (1) Mmuso wa selehae le provense ka nngwe—

(a) e lokelwa ke karolo e sa lekalekanang ya lekgetho le bokelleditsweng naheng ka bophara hore e tle e tsebe ho fana ka ditshebeletso tsa bohlokwa le ho etsa mesebetsi eo e e abetsweng; le

(b) ho amohela dikabo tse tswang dikabong tsa lekeno la mmuso wa naha ka tlasa mabaka a nang le dipehelo kapa a se nang dipehelo.

(2) Lekeno le eketsehileng le entsweng boemong ba diprovense kapa bomasepala le ka se tlose karolong ya lona ya lekeno le entsweng boemong ba naha kapa ho tswa dikabong tse ding tse entsweng bakeng la bona ho tswa lekenong la mmuso wa naha, ha hona qobello hore mmuso wa naha o ka lefa diprovense kapa masepala o sa phahamising lekeno la teng ho latela ditshebeletso tsa teng tsa matlotlo le lekgetho.

(3) karolo e lekanang ya lekeno la provense le entsweng boemong ba naha le tshwanetse le fetisetswe provenseng eo ka potlako ho sa fokotswa letho ka ntle ha eba phethiso eo e thibetswe hoya ka karolo 216.

(4) Provense e lokela ho ikgwantlella mehlodi efe kapa efe eo e ehlokan, ho ya ka dipehelo tsa Molaotheo wa provense eo e ekelletsang ditlhoko tsa yona tseo Molaotheo ona o di hlahisang.

[letsatsi la qaleho ya karolo 227: 1 Pherekgong 1998]

Makgetho a Diprovense

228. (1) Lekgotla la ketsamolao la provense le ka lefisa—

(a) makgetho, ditefello le makgetho a mang, lekgetho la keketso thekong, lekgetho la theko, lekgetho la matlo le thepa; le

(b) ditefiso ka tekano hodima mehlodi ya makgetho bakeng sa lekgetho, tefello kapa tlamo e behilweng ke molao wa naha, ntle ho mehlodi ya makgetlo a dikgwebo tse kopanetsweng a kuno, lekgetho le eketsang boleng kapa ditlameho tsa thepa e romelwang.

[Serapa (b) se fetotswe ke karolo 9 ya Molao wa tokiso ya bosupa ya Molaotheo wa 2001.]

(2) Matla a lekgotla la ketsamolao la provense a hore le lefise makgetho, ditefello, ditlamo le ditefiso—

(a) a ke ke a sebediswa ka mokgwa o ka holofatsang maano a naha moruong, merero ya moruo pakeng tsa diprovense kapa tsamaiso ya thepa, ditshebeletso, mekotla ya kgwebo kapa ya basebetsi naheng ka bophara,

(b) a laolwe ho ya ka Molao wa Palamente, o ka phethwang feela ka mora dikgothaletso dife kapa dife tsa Khomishene ya Ditjhelete ha di se di nahannwe.

[letsatsi la qaleho ya karolo 228: 1 Pherekgong 1998.]

Matla a masepala ditjheleteng tsa lekgetho le tshebetso

229. (1) Ho ya ka karolwana (2), (3) le (4), masepala a ka lefisa—

(a) ditefello tsa matlo le keketso ditefellong mabapi le ditshebeletso tse entsweng kapa tse etsedistweng masepala; le

(b) ha eba di dumelletswe ke molao wa naha, lekgetho le leng, ditefello le lekgetho la thepa e tshwanelang mmuso wa selehae kapa mohatong wa mmuso wa selehae oo masepala eo a leng ka tlasa hae empa ho se masepala ya ka lefisang lekgetho, lekgetho la thekiso, lekgetho le kenyeleditsweng la theko le lekgetho la thepa.

(2) Matla a masepala a ho lefisa ditefello tsa matlo, ditefello tse ekeditsweng ho tse lefilweng mabapi le ditshebeletso tseo ho fanweng ka tsona kapa tse etseditsweng masepala, kapa makgetho a mang, ditefello kapa makgetho a thepa—

(a) a ke ke a phethwa ka tsela e tla tshwaetsa monahano o mobe mabapi le thepa le ho se utlwahale ha maano a moruo a naha, ditshebetso tsa moruo ho haola le meedi ya masepala, kapa ho tsamaiswa ha thepa, ditshebeletso, tjhelete kapa mosebetsi wa setjhaba; le

(b) a ka laolwa ke molao wa naha.

(3) Ha bomasepala ba babedi ba na le matla a ho lefisa lekgetho mmoho le mesebetsi ho ya ka sebaka se le seng, karolo e loketseng ya matla ao le mesebetsi eo e lokela ho etswa ho ya ka molao wa naha. Karolo e ka etswa ka morao ho hore feela ho nkuwe tsamaiso e latelang:

(a) tlhoko ya hore ho dumellanwe le metheo e utlwahalang ya lekgetho.

(b) matla le mesebetsi e phethwang ke masepela ka mong.

(c) matla a ho batla lekgetho a masepala ka mong.

(d) ho sebetsa ka ho atleha le ka bokgoni ba ho fumana makgetho, ditefello le ditefo tsa thepa.

(e) tekatekano.

(4) Ha ho letho karolong ena le sa kenyeletseng ho arolelana ha makgetho ho ya ka karolo ena mahareng a bomasepala ba nang le matla a ho fumana lekgetho le mesebetsi sebakeng se le seng.

(5) Molao wa naha o lebeletsweng karolong ena o ka phethiswa feela ka mora mmuso wa selehae o hlophisitsweng le Khomishene ya Ditjhelete le ya Lekgetho ha ho se ho builwe le tsona mme dikgothaletso dife kapa dife tsa Khomishene di se di nahannwe.

[letsatsi la qaleho ya karolo 229: 1 January 1998.]

Dikadimo tsa Diprovense

230. (1) Provense e ka phahamisa kadimo ya tjhelete ho latela molao wa naha empa kadimo ya ditjhelete bakeng la ditjeho tsa jwale e ka phahamiswa e bang ho hlokahala bakeng la selemo sa ditjhelete

(2) Molao wa naha o bolelwang karolwaneng (1) o ka fetiswa feela ha ho se ho tshohlilwe dikeletso tsohle tsa Khomishene ya ditjhelete le lekgetho.

[Karolo 230 e fetotswe ke karolo 10 ya Molao 7 wa 2001.]

Dikadimo tsa masepala

230A. (1) Ho latela molao wa naha, Lekgotla la masepala le ka—

(a) phahamisa dikadimo tsa teng bakeng la ditjeho tsa jwale empa dikadimo tseo di ka phahamiswa feela selemong sa ditjhelete;

(b) itlama mmoho le lekgotla le tlang tshebetsong ya yona ya molao le bolaodi ba phethahatso ho ka fumana dikadimo kapa ho tsetela bakeng la masepala.

(2) Molao wa naha o hlaloswang karolwaneng (1) o fetiswa ka mora kgothaletso ya khomishene ya ditjhelete.

[Karolo 230A e kentswe ke karolo 17 ya Molao wa tokiso ya leshome le metso e tsheletseng ya Molaotheo wa 2001.]

The post Kgaolo 13: ditjhelete appeared first on Keep It Constitutional.

 Kgaolo 12

 Kananelo

211. (1) Mokgatlo, maemo le mosebetsi wa borena, di a ananelwa ho ya ka molao wa setso ho itshetlehilwe Molaotheong.

(2) Bolaodi ba setso bo ananelang tsamaiso ya molao wa setso e ka nna ya sebetsa ho ya ka molao ofe kapa ofe le melao ya setso e ka sebediswang, mme e kenyeletsa diphetoho ho kapa ho phumulwa ha molao oo kapa melao ya setso.

(3) makgotla a ahlole ka molao wa setso moo ho loketseng teng empa ho itshetlehilwe ka Molaotheo le molao ofe kapa ofe o sebetsanang le molao wa setso.

Mosebetsi wa marena

212. (1) molao wa naha oka lokisetsa mosebetsi wa borena e le mokgatlo wa selehae ditabeng tse amang setjhaba.

(2) Ho sebetsana le ditaba tse tsamaelanang le borena, mosebetsi wa marena, molao wa naha le meetlo ya setjhaba tse ananelang tsamaiso ya molao wa setso—

(a) molao wa naha kapa provense o nehelana ka ho ahuwa ha matlo a marena; le

(b) molao wa naha le ka theha lekgotla la marena.

The post Kgaolo 12: baetapele ba setso appeared first on Keep It Constitutional.

Kgaolo ya 11

 Metheo e laolang

198. Metheo e latelang e laola tshireletso ya naha ka hara Rephaboliki:

(a) Tshireletso ya naha e lokela ho paka maikemisetso a MaAfrika Borwa, ka bong le ka kakaretso jwalo ka setjhaba, hore ba phele jwalo ka batho ba maemo a lekanang, ba phela ka kgotso le kutlwano, ba se na tshabo, ba sa hloke, mme ba ipatlela bophelo bo lokileng.

(b) Ho nkuwe qeto ya ho phela ka kgotso le kutlwano ho thibela moahi e mong le emomng wa Afrika Borwa ho ka lwana ntweng, setjhabeng kapa matjhabeng, ka ntle ha ho hlalositswe ho ya ka Molaotheo kapa molao wa naha.

(c) Tshireletso ya setjhaba e tshwanetse e phepetswe ka ho latela molao, ho kenyeletswa molao wa matjhabatjhaba.

(d) Tshireletso ya setjhaba e ka tlasa bolaodi ba Palamente le lekgotla la phethahatso la naha.

Ho thehwa, sebopeho le taolo ya ditshebeletso tsa tshireletso tsa naha

199. (1) Ditshebeletso tsa tshireletso ya Rephaboliki di bopilwe ka makgotla a tshireletso a ngatanngwe, tshireletso ya sepolesa e ngatanngwe mme ditshebeletso tsa mahlale tse thehilweng ho ya ka dipehelo tsa Molaotheo.

(2) Lebotho la tshireletso ke lona feela lebotho la sesole le dumeletsweng ka molao Rephaboliking.

(3) Ntle le ditshebeletso tsa tshireletso tse thehilweng ka dipehelo tsa Molaotheo ho ka nna ha thehwa dihlopha tse ding tsa mekgatlo ya tshireletso kapa ditshebeletso tse ding ho ya ka molao wa naha.

(4) Ditshebeletso tsa tshireletso di lokela ho hlophuwa ho ya ka dipehelo tsa molao wa naha di be di laolwe ka ona.

(5) Ditshebeletso tsa tshireletso di lokela ho sebetsa mme di rute ditho tsa bona ho sebetsa ka tataiso ya Molaotheo le ha mmoho le se tlwaelehileng molaong wa matjhaba le ditumelano tse entsweng le ditjhaba tse ding tse tlamang Rephaboliki.

(6) Ho se be teng setho sa ditshebeletso tsa tshireletso se phethisang taelo eo ho leng pepeneneng hore e fosahetse.

(7) Ditshebeletso tsa tshireletso kapa ditho tsa tsona ha di dumellwe ho tswellisa ditshebetso tsa tsona ka mokgwa o—

(a) sitisang ditabatabelo tsa mokga o itseng wa sepolotiki ha di dumellwa ke Molaotheo.

(b) ntshetsang pele ditabatabelo tsa sephiri tsa mokga wa sepolotiki.

(8) Ho fana ka tshebetso e bonahalang ditheong tsa ho sebeletsa pepeneneng le ka boikarabelo, dikomiti tsa mekga e mengata ya palamente e lokela ho hlokomela ditshebeletso tsohle tsa tshireletso ka tsela e laolwang ke molao wa naha kapa melao le ditaelo tsa Palamente.

Tshireletso

Lebotho la tshireletso

200. (1) Lebotho la tshireletso le lokela ho hlophuwa le ho tsamaiswa jwalo ka lebotho la sesole.

(2) Sepheo sa Lebotho la Tshireletso ke ho tshireletsa, hlokomela le polokeho ya Rephaboliki, paballo ya naha le batho ba yona ka moo dipehelo tsa molao wa matjhaba o laolang tshebediso ya dikgoka ka teng.

Boikarabelo ba Sepolotiki

201. (1) Setho sa kabinete se lokela ho ikarabella bakeng mererong ya tshireletso.

(2) Mopresidente jwalo ka hlooho ya lekgotla la phethahatso, a ka dumela tshebediso ya lebotho la tshireletso—

(a) tshebedisanong mmoho le ditshebeletso tsa sepolesa;

(b) ho sireletsa Rephaboliki; kapa

(c) ho phethisa ditshwanelo tsa matjhaba.

(3) Ha lebotho la tshireletso le sebedisetswa lebaka lefe kapa lefe le boletsweng karolwaneng (2), Mopresidente o lokela ho tsebisa Palamente ka pele le ho fana ka dintlha tse felletseng, ka—

(a) mabaka a ho sebediswa a lebotho la tshireletso;

(b) sebaka moo lebotho le tla sebediswa teng;

(c) ho tla sebediswa batho ba bakae; le

(d) nako eo lebotho le tla sebediswang ka yona.

(4) Ha eba Palamente e sa kopane matsatsing a supileng ka mora hore lebotho la tshireletso le sebediswe jwalo ka ha ho hlalositswe karolwaneng (2), Mopresidente o lokela ho fana ka tsebiso e hlokahalang ya karolwana (3) komiting e nepahetseng e hlokometseng.

Taelo ya mabotho a tshireletso

202. (1) Jwalo ka hlooho ya phethahatso ya naha, Mopresidente ke Molaodi e Moholo wa Mabotho a Tshireletso mme o lokela ho thonya molaodi wa lebotho la sesole sa tshireletso.

(2) Taelo ya mabotho a tshireletso e tsamaiswe ka taolo ya setho sa Kabinete se ikarabelang mererong ya ditshireletso.

Maemo a tshireletso ya naha

203. (1) Mopresidente a ka phatlalatsa nako ya maemo a tshireletso naha empa o lokela ho tsebisa Palamente a bile a hlahisa dintlha ka botlalo—

(a) ka mabaka bakeng la kgweletso

(b) sebaka seo lebotho la tshireletso le rometsweng

(c) le palo ya batho ba amehang.

(2) Ha eba Palamente e sa kopana nakong ya phatlalatso ya maemo a tshireletso ya naha, Mopresidente o lokela ho bitsetsa Palamente kopanong e potlakileng pele ho feta matsatsi a supileng ka mora kgweletso.

(3) Maemo a nako ya tshireletso ya naha a iphetela feela ntle le ha Palamente e ananela kgweletso pele ho feta matsatsi a supileng.

Bongodi ba baahi tshireletsong

204. Bongodi bo bopilweng ka baahi bo tshwanetse ho thehwa ke molao wa naha ho ka sebetsa ka tlasa setho sa Kabinete se ikarabelang mererong ya tshireletso.

Seponesa

Seponesa

205. (1) Ditshebeletso tsa seponesa sa naha di lokela hore di ralwe ka mokgwa oo ka ona di tlang ho sebetsa naheng yohle, diprovenseng le metseng.

(2) Molao wa naha o lokela ho rala taba ya matla le mesebetsi ya ditshebeletso tsa seponesa, o be o etse seponesa se kgone ho phetha mesebetsi ho nahannwe ditlhoko tsa provense.

(3) Maikemisetso a seponesa ke ho thibela le ho foputsa tlolo ya molao le botlokotsebe, ho tsitsisa maemo hara baahi le hore se sireletse se be se ntlafatse paballeho baahi bohle ba Rephaboliki le thepa ya bona.

Boikarabelo ba sepolotiki

206. (1) Setho sa Kabinete se lokela ho ikarabela ho tsa seponesa mme se qaqe leano la naha la tsamaiso ya seponesa, ha a se rerisane le mebuso ya diprovense a bile a hlokometse le ditlhoko tsa diprovense tse hlwauweng ke phethahatso ya provense.

(2) Maano a naha a boponesa aka nehelana bakeng la maano a fapaneng diprovenseng tse fapaneng ka mora ho nahana ka ditlhoko tsa diprovense tseo.

(3) Provense ka nngwe e tlamehile ho—

(a) hlokomela boitshwaro ba maponesa;

(b) hlokomela mosebetsi o hlwahlwa wa tshebetso ya seponesa ho kenyeletswa le ho amohela ditlaleho ka tshebeletso ya seponesa;

(c) ntshetsa pele dikamano tse ntle mahareng a seponesa le setjhaba;

(d) hlahloba ho atleha ha bopolesa bo bonahalang; le

(e) hokahanya le setho sa Kabinete se ikarabellang boponeseng mabapi le bosenyi

le boponesa provenseng.

(4) Phethahatso ya provense e ikarabella mesebetsing ya boponesa—

(a) e behilwe ho yona ho ya ka Kgaolo ena;

(b) e filwe mosebetsi ona ho ya ka molao wa naha; le

(c) ho abelwa yona leanong la naha.

(5) Hore ho tle ho phethehe mesebetsi e ngotsweng Karolong (3), provense—

(a) e ka fuputsa kapa ya kgetha khomishene ya dipatliso ka ditletlebo dife kapa dife tsa ho se sebetse hantle kapa ho hloka kamano mahareng a seponesa le boponesa.

(b) e lokela ho etsa dikgothaletso ho setho sa Kabinete ya ikarabellang boponeseng.

(6) Ha a fumana tletlebo e tlisitsweng ke lekgotla la provense la phethahatso, mokgatlo wa ditletlebo wa seponesa o ikemetseng o thehilweng ke molao wa naha o lokela ho fuputsa boitshwaro bo bobe kapa molato o etswang ke setho sa tshebeletso ya seponesa provenseng.

(7) molao wa naha o lokela ho fana ka moralo wa ho theha matla, mesebetsi le ho laolwa ha ditshebeletso tsa seponesa sa masepala.

(8) Komiti e nang le setho sa Kabinete le ditho tsa Lekgotla la Phethahatso tse ikarabellang ho hlokomela boponesa e lokela ho thehwa ho hlokomela tshebedisano e matla mahareng a mafapha a mmuso.

(9) Lekgotla la ketsamolao la provense le ka nna la kopa khomishenara ya provense ho hlaha ka pela lona kapa dikomiti dife kapa dife ho arabela dipotso.

Taolo ya tshebeletso ya seponesa

207. (1) Mopresidente, e leng hlooho ya phethahatso ya naha o lokela ho thonya mosadi kapa monna hore e be Mokhomishene wa Seponesa sa Naha ya tlang ho laola le ho tsamaisa ditshebeletso tsa seponesa.

(2) Mokhomishenara wa Seponesa sa naha o lokela ho laola le ho tsamaisa ditshebeletso tsa seponesa ka tataiso ya leano la naha la seponesa le setho sa Kabinete se ikarabelang mererong ya seponesa.

(3) Mokhomishenara wa Seponesa sa naha o lokela ho thonya mosadi kapa monna ho ba mokhomishenara provenseng ka nngwe, ho ya ka taolo ya molao wa naha.

(4) Bakhomishenara ba diprovense ba ikarabela tsamaisong ya seponesa—

(a) jwale ka ha ho ngotswe molaong wa naha

(b) tlasa taolo ya Mokhomishenara wa Naha ya ho laola le ho tsamaisa ditshebelletso tsa seponesa ka dipehelo tsa karolwana (2).

(5) Khomishenara wa provense o lokela ho tlalehela lekgotla la ketsamolao la provense selemo se seng le se seng ka tsa boponesa provenseng, mme a romele kgatiso ya tlaleho ho Khomishenara ya Naha.

(6) Ha eba khomishenara wa provense a se a sa tshetjwe ke lekgotla la phethahatso la provense, lekgotla leo la phethahatso le lokela ho nka mehato ya ho tebela kapa ho fallisa kapa ho diha kotlo mabapi le khomishenara eo ho ya ka molao wa naha.

Bongodi ba baahi seponeseng

208. Bongodi ba baahi ba tshebeletso ya seponesa bo lokela ho thehwa ke molao wa naha e le ho sebetsa ka tlasa tataiso ya setho sa Kabinete se ikarabellang ka tsa boponesa.

Mahlale

Ho thehwa le taolo ya ditshebeletso tsa mahlale

209. (1) Ditshebeletso dife kapa dife tsa mahlale ntle ho makala a mahlale a ditshebeletso tsa tshireletso le tsa seponesa, di ka thehwa feela ke Mopresidente jwalo ka hlooho ya phethahatso ya naha, le teng tlasa molao wa naha.

(2) Mopresidente jwalo ka hlooho ya lekgotla la phethahatso o lokela ho ho kgetha mosadi kapa monna e le hlooho ya tshebeletso tsa mahlale e thehilweng ke karolwana (1) mme o lokela ho amohela mosebetsi wa bopolotiki ka ho laola le tataiso ya ditshebeletso dife kapa dife kapa a romele setho sa kabinete ho ikarabella moo.

Matla, mesebetsi le tlhokomelo

210. Molao wa naha o lokela ho laola sepheo, matla le mesebetsi ya ditshebeletso tsa mahlale mmoho le lekala la tsa mahlale a ditshebeletso tsa tshireletso le seponesa, mme o tshwanetse o nehelane bakeng la—

(a) ho sebedisana ha ditshebeletso tsohle tsa mahlale; le

(b) ho fuputsa baahi ka metsamao ya bona ka ditshebeletso tseo ka mohlahlobi ya kgethilweng ke Mopresidente e le hlooho ya lekgotla la phethahatso mme ho amohetswe ka qeto e amohetsweng Seboka sa Naha ka tshehetso ya kgetho ya bongata ba bonyane pedi tharong ya ditho tsa yona.

The post Kgaolo ya 11: ditshebeletso tsa tshireletso appeared first on Keep It Constitutional.

Kgaolo 10

 Melemo ya motheo le melao e busang tsamaiso ya setjhaba

195. (1) Tsamaisoo ya setjhaba e lokela ho laolwa ke melemo ya puso ya setjhaba ka setjhaba le metheo e ngotsweng Molaotheong ho kenyeletswa le tse latelang:

(a) Boemo bo phahameng ba boitshwaro bo lokileng tshebetsong, bo lokela ho kgothaletswa.

(b) Tshebetso e tswileng matsoho, ya moruo le e atlehileng e kgothaletswe.

(c) Tsamaiso ya setjhaba e lokela ho ba ya ntshetsopele.

(d) Ditshebeletso di nehelanwe ntle ho kgethollo, ka toka, ka ho lekana ho sa uwe ka leeme.

(e) Ditlhoko tsa batho di arajwe mme setjhaba se kgothalletswe ho ba le seabo ha ho etswa maano.

(f) Tsamaiso ya setjhaba e be le boikarabelo.

(g) Setjhaba se nehelwe lesedi le nepahetseng ka nako le ka ponaletso.

(h) Taolo ya ho sebedisa bokgoni ba batho le ditshebetso tsa ho ntshetsa pele mesebetsi, ho hodisa bokgoni ba batho, e tlwaetswe batho.

(i) Tsamaiso ya setjhaba e lokela ho emela batho bohle ba Afrika Borwa, ho mme ho fumana mesebetsi le bolaodi di itshetlehe hodima bokgoni, nnete, ho se ye ka leeme, le ho lokisa ho se lekane hwa mehleng e le ho fihlella boemedi bo batsi.

(2) Metheo e latelang e sebediswe ho—

(a) tsamaisong ya makala ohle a mmuso;

(b) makaleng a mmuso; le

(c) dikgwebong tsa mmuso.

(3) Molao wa naha o lokela ho hlokomedisisa ntshetsopele ya melemo le metheo e ngotsweng karolwaneng (1).

(4) Ho kenngwa mosebetsing ha batho ba bangata tsamaisong ya setjhaba ho ya ka leano, empa molao wa naha o lokela ho laola mosebetsi ditshebeletsong tsa setjhaba.

(5) Molao o laolang tsamaiso ya setjhaba e ka hlahisa phapang mahareng a mesebetsi, ditaolo kapa mekgatlo.

(6) Sebopeho le mesebetsi ya dikarolo tse fapaneng, ditaolo kapa le mekgatlo ya tsamaiso ya setjhaba ke dintlha tsa bohlokwa tse lokelang ho tadimisiswa ha ho etswa molao o laolang tsamaiso ya setjhaba.

Khomishene ya Ditshebeletso tsa Setjhaba

196. (1) Ho na le Khomishene ya Ditshebeletso tsa Setjhaba e le nngwe bakeng la Rephaboliki.

(2) Khomishene e ikemetse mme e tshwanetse ho hloka leeme le hore e e sebedise matla le mesebetsi ya yona ntle le tshabo, leeme le ho qolla molemong wa paballo ya tsamaiso ya setjhaba e boemong bo hodimo ditshebeletsong tsa setjhaba. Khomishene e tshwanetse e laolwe ke molao wa naha.

(3) makala a mang a mmuso a tshwanetse ho thusa le ho sireletsa Khomishene ho etsa bonnete ba hore e ikemetse, ha e na leeme, e na le seriti mme e a sebetsa. Ha motho kapa lekala la mmuso le tla setisana le tshebetso ya Khomishene.

(4) Matla le tshebetso ya Khomishene ke—

(a) ho phahamisa boleng bo hlalositsweng karolong 195 tshebeletsong ya setjhaba kaofela

(b) ho batlisisa, ho beha leihlo le ho hlahloba mokgahlo le tsamaiso, tsamaiso ya bong le ditshebeletso tsa setjhaba

(c) ho sisinya metjha ho e tsa bonnete ba tshebetso e tsepameng ditshebeletsong tsa setjhaba

(d) ho nehelana ka tsela e tobaneng le ho etsa bonnete ba mekgwa e amanang le khiro, phethiso, phahamiso le ho lelekwa mosebetsing mme di ikamahantse le karolo195;

(e) ho tlaleha ho ya ka mesebetsi le diketso tsa tseo ba di etsang, ho kenyeletswa le phuputso eo e ka e etsang le ditataiso le dikeletso tseo e ka fanang ka tsona, le ho fana ka hlahlobo ya e tla bontsha boholo bo ka tsamaelanang le ditheo tse ngotsweng karolong ya 195; le

(f) mohlomong ho ya ka boyona kapa ka ho amohela tletlebo efe kapa efe—

(i) ho fuputsa le ho hlahloba ho sebediswa ha basebeletsi le ditlwaelo tsa tsamaiso ya setjhaba, le ho tlalehela bolaodi ba lekgotla la phethahatso le lekgotla la ketsamolao;

(ii) ho fuputsa ditletlebo tsa basebeletsi tshebeletsong ya setjhaba mabapi le diketso tsa basebeletsi ba molao le ditlohelo, le ho kgothaletsa ditokiso tse nepahetseng;

(iii) ho hlokomela le ho fuputsa ho tsamaelana le ditsamaiso tse ka sebediswang tshebeletsong ya setjhaba; le

(iv) ho eletsa makala a setjhaba le a provense ya puso ka ditlwaelo tsa basebeletsi tshebeletsong ya setjhaba ho kenyeletswa le tseo tse tsamaelanang le ho thaotuwa ho fumantshwa mosebetsi ho lebiswa sebakeng se seng, ho tebelwa mosebetsing le ditaba tse ding tsa maikemeisetso a mosebetsi a basebeletsi tshebeletsong ya setjhaba.

(g) ho phetha mesebetsi e meng jwalo ka ha Molao wa Palamente o hlalositse.

[Serapa (g) e kentswe ke karolo 3 ya Molao 2 wa 1998.]

(5) Khomishene e ikarabella Sebokeng sa Naha.

(6) Khomishene e tlalehele bonyane hang ka selemo ho ya ka karolwana (4)(e)—

(a) Sebokeng sa Naha; le

(b) ho ya ka msebetsi ya yona provenseng, ho lekgotla la ketsamolao la provense eo.

(7) Khomishene e na le dikhomishenara tse 14 tse latelang mme di kgethilwe ke Mopresidente:

(a) Bakhomishenara ba bahlano ba amohetswe ke Seboka sa Naha ho ya ka karolwana (8)(a); le

(b) khomishenara a le mong wa provense ka nngwe a thontswe ke Tonakgolo ya provense ho ya ka karolwana (8)(b).

(8) (a) Khomishenara ya kgethilweng ho ya ka karolwana (7)(a) e lokela ho—

(i) kgothaletswa ke komiti ya Seboka sa Naha se nang le boemedi ba palohare ba ditho tsa mekga yohle e emetsweng Sebokeng; le

(ii) amohelwa ke Seboka ka qeto e amohetsweng ka tshehetso ya kgetho ya bongata ba ditho tsa yona.

(b) Khomishenara ya thontsweng ke Tonakgolo ya provense o lokela ho—

(i) kgothaletswa ke komiti ya lekgotla la ketsamolao la provense le bopilweng ka ditho tsa palohare tsa mekga yohle e emetsweng lekgotleng la ketsamolao; le

(ii) amohelwa ke lekgotla la ketsamolao ka qeto e amohetsweng ka tshehetso ya kgetho ya bongata ba ditho tsa yona.

(9) Molao wa Palamente o lokela ho laola mokgwa wa tshebetso wa ho kgethwa ha bokhomishenara.

(10) Khomishenara a kgethwe nako ya dilemo tse hlano, eo e ka ntjhafatswang ka nako e le nngwe feela ya ho ba mosebetsing, mme e be mosadi kapa monna eo e leng—

(a) moahi wa Afrka Borwa; le

(b) motho ya nang le tsebo, a sebeditse nako e telele, tsamaisong, bolaoding kapa ho fana ha ditshebeletso tsa setjhaba.

(11) Khomishenara a ka tebelwa mosebetsing ha—

(a) a itshwere hampe, ho hloleha kapa ho sa tsebe;

(b) seo komiti ya Seboka sa Naha e ka se fuputsang kapa mabapi le khomishenara ya thontsweng ke Tonakgolo ya provense, ka komiti ya lekgotla la ketsamolao la provense eo; le

(c) ho amohelwa ha Seboka kapa lekgotla la ketsamolao la provense qeto ka tshehetso ya kgetho ya bongata ba ditho tse batlang hore khomishenara a tloswe.

(12) Mopresidente o tshwanetse ho tebela khomishenara mosebetsing ha—

(a) ho amohelwa qeto ya Seboka e ipiletsang hore khomishenara ya jwalo a tebelwe; kapa

(b) tsebiso e ngotsweng ke Tonakgolo hore lekgotla la ketsamolao la provense le amohetse qeto e ipiletsang hore khomishenara a tebelwe.

(13) Bokhomishenara bao ho hlalositsweng ka bona karolwaneng (7)(b) ba sebetsa ka moo ba ratang le ho phetha mesebetsi ya Khomishenara diprovenseng tsa bona jwalo ka ha ho hlalositswe molaong wa naha.

Ditshebeletso tsa Setjhaba

197. (1) Tsamaisong ya setjhaba ho na le ditshebeletso tsa setjhaba tsa Rephaboliki tse lokelang ho sebetsa, mme di behwe ka tshwanelo ho ya ka molao wa naha o lokelang ho phethisa maano a mmuso o busang ka botshepehi.

(2) Dintlha le dipehelo tsa ho kenngwa mosebetsing ditshebeletsong tsa setjhaba di lokela ho laolwa ka molao wa naha. Basebetsi ba lokela ho fumana penshene e laolwang ke molao wa naha.

(3) Ho se be le mosebeletsi wa ditshebeletso tsa setjhaba ya tlang ho fumana menyetla e fetang ya ba bang kapa ho belaelwa feela ka hobane a tshehetsa mokga o itseng wa dipolotiki.

(4) Mebuso ya provense e ikarabella bakeng la ho thaota, ho fana ka mesebetsi, ho phahamisa batho mebetsing, ho falliswa mosebetsing le ho tebelwa ha ditho tsa tshebeletso ya setjhaba mesebetsing ya tsamaiso moralong wa ho tlwaelo le maemo a tshwanang a sebedisetswang setjhaba.

The post Kgaolo 10: tsamaiso ya setjhaba appeared first on Keep It Constitutional.

Kgaolo 9

 Ho thehwa le tsamaiso ya puso

181. (1) Metheo ena e latelang ya puso e matlafatsa demokrasi e tsamaiswang ka Molaotheo ka hara Rephaboliki:

(a) Mosireletsi wa Setjhaba

(b) Khomishene ya Ditokelo tsa Botho

(c) Khomeshene ya Kgothalletso le Tshireletso ya Ditokelo tsa Setso, Borapedi le Dipuo

(d) Khomishene ya Tekano ya Bong

(e) Mohlakisikakaretso

(f) Khomishene ya Dikgetho.

(2) Metheo ena e ikemetse e laolwa feela ke Molaotheo le molao mme e lokela ho hloka leeme hape e lokela ho phethisa mesebetsi ya yona le ho sebedisa matla a ona ntle ho tshabo kgethollo le leeme

(3) Makala a puso a lokela ho thusana le ho sireletsa metheo ena ka melao le mekgwa e meng ho netefatsa hore e ikemetse ha ena tshekamelo ena le seriti ebile e sebetsa ka katleho.

(4) Ho se be motho kapa la puso le itshohlometsang tshebetsong ya metheo ena.

(5) Metheo ena e ikarabella Palamenteng mme e lokela ho fana ka raporoto hang ka selemo e hlahisang ka moo e sebeditseng.

Mosireletsi wa Setjhaba

Tshebetso ya mosireletsi wa setjhaba

182. (1) Mosireletsi wa Setjhaba o na le matla a laolwang ke molao wa naha—

(a) ho batlisisa boitshwaro mererong ya puso kapa tsamaisong ya bohle eo ho thweng ha e a tshwaneleha kapa eo ho belaelwang hore ha e a tshwaneleha kapa eo ho belaelwang hore ha e a tshwaneleha kapa e ka hlahisang ho se tshwanelehe kapa tshekamelo lehlakoreng lefe kapa lefe.

(b) ho etsa tlaleho ka ketso eo; le

(c) ho nka mehato e lokisang ketso eo.

(2) Mosireletsi wa Setjhaba o na le matla le ditshebeletso tse ding tseo a di nehwang ke molao wa naha.

(3) Mosireletsi wa Setjhaba a ke ke a batlisisa diqeto tsa lekgotla.

(4) Batho le baahi bohle ba na le tokelo ya ho fihlella Mosireletsi wa Setjhaba.

(5) Batho bohle ba na le tokelo ya ho fihlella tlaleho efe kapa efe e entsweng ke Mosireletsi wa Setjhaba ntle ha maemo a sa tlwaelehang jwalo ka ha a laolwa ke molao a bontsha hore e be sephiri.

Nako ya tshebetso

183. Mosireletsi wa Setjhaba o tla dula mosebetsing nako ya dilemo tse supileng tse senang ho phethwa hape.

Khomishene ya ditshwanelo tsa Botho ya Afrika Borwa

Mesebetsi ya Khomishene ya Ditokelo tsa Botho

184. (1) Khomishene ya Ditokelo tsa Botho ya Afrika Borwa e lokela ho—

(a) kgothaletsa tlhompho ya ditokelo tsa botho le tlwaelo ya ditokelo tsa botho;

(b) ho kgothaletsa tshireletso, ntshetsopele le ho fihlellwa ha ditokelo tsa botho; le

(c) ho hlokomela le hlahloba ho phethahatswa ha ditokelo tsa botho Rephaboliking.

(2) Khomishene ya Ditokelo tsa Botho ya Afrika Borwa e na le matla jwalo ka ha e laolwa ke molao wa naha mme e tlamehile ho phetha mosebetsi wa yona, ho kenyeletswa le matla—

(a) a ho fuputsa le ho tlaleha ka ho phethwa ha ditokelo tsa botho;

(b) ho nka bohato ho fumana ho ka sebetsana le moo ditokelo tsa botho di tlotsweng teng.

(c) ho tswela pele ka dipatlisiso; le

(d) ho ruta.

(3) Khomishene ya Ditokelo tsa Botho ya Afrika Borwa e lokela ho fumana tlhahisoleseding ho tswa lekaleng la puso le amehang selemo le selemo mabapi le mehato e nkilweng hore ho phethiswe ditokelo tse Biling ya Ditokelo mabapi le matlo, bophelo bo botle, dijo, metsi, paballeho kahisanong, thuto le tikoloho.

(4) Khomishene ya Ditokelo tsa Botho ya Afrika Borwa e na le matla a ekelletsang le mesebetsi e beilweng ke molao wa Naha.

Khomishene ya Phahamiso le Tshireletso ya Ditokelo tsa Setso, Bodumedi le Ditjhaba ka Dipuo tse fapaneng

Mesebetsi ya khomishene

185. (1) Maikemisetso a Khomishene bakeng la ho phahamisa le tshireletso ya ditokelo tsa setjhaba sa setso, bodumedi le puo ke ho—

(a) Ho kgothalletsa hlompho ya ditokelo tsa merabe ya setso, bodumedi le dipuo.

(b) Ho kgothaletsa ho aha le ho hodisa kgotso, setswalle, botho le mamello baahisaneng ba setso, bodumedi le dipuo tse tshwanang tse thehilweng ka tekano, ho sa kgethollwe le ho ikamahanya ka bolokolohi.

(c) Ho kgothalletsa ho theha kapa ho elellwa, ka tlasa molao wa naha, lekgotla la setho le tse ding bakeng la motse kapa metse ka hara Afrika Borwa.

(2) Ka taolo ya molao wa naha, Khomishene e na le matla ao e a hlokang bakeng la ho fihlella sepheo sa yona mmoho le matla a ho lekola, ho fuputsa, ho batlisisa, ho ruta, ho nonya maikutlo, ho eletsa le ho etsa diraporoto ka ditaba tse amang ditokelo tsa merabe ya setso, bodumedi le dipuo tse tshwanang.

(3) Khomishene e ka etsa tlaleho ka eng kapa eng e amanang le matla le tshebetso ya yona Khomisheneng ya Ditokelo tsa Botho ya Afrika Borwa hore yona e tle e e fuputse.

(4) Ka taolo ya molao wa naha, Khomishene e na le matla le mesebetsi e meng e tlatselletsang.

Sebopeho sa khomishene

186. (1) Palo ya ditho tsa Khomishene ya Kgothaletso le Tshireletso ya Tekano ya Bong e lokela ho kgothalletsa tlhokomelo ya tekano ya bong le ntshetsopele, tshireletso le phihlello ya tekano ya bong.

(2) Sebopeho sa Khomishene se lokela ho—

(a) emelwa ke baemedi bohle ba setso, tumelo le dipuo tsa Afrika Borwa; le

(b) ho bontsha sebopeho sa bong ba Afrika Borwa ka bophara.

Khomishene ya tekano ya bong

Mesebetsi ya khomishene ya tekano ya bong

187. (1) Khomishene ya Tekano ya Bong e lokela ho phahamisa tlhompho ya tekano ya bong le tshireletso, tswelopelo le phihlello ya tekano ya bong

(2) Khomishene ya Tekano ya Bong e na le matla a ho phetha mesebetsi ya yona, ho kenyeletsa matla a ho lekola, ho hlahlobisisa, ho ruta, ho susumelletsa, ho eletsa le ho etsa tlaleho ka dintho tse amang tekano ya bong. Matla ana a laolwa ke molao wa naha.

(3) Khomishene ya Tekano ya Bong e na le matla le ditshebetso tse ding tse laolwang ke molao wa naha.

Mohlakisikakaretso

Mesebetsi ya mohlakisikakaretso

188. (1) Mohlakisikakaretso o lokela ho hlakisa a be a etse tlaleho ka melato, ditlaleho tsa ditjhelete le taolo ya tjhelete ya—

(a) mafapha ohle a puso ya naha le ya diprovense

(b) mebuso yohle ya metse, le

(c) lekala lefe kapa lefe leo motheo wa lona o sebetsang diakhaonto tse hlokwang ke molao wa naha kapa provense hore e hlahlojwe ke Mohlakisikakaretso .

(2) Ho ya ka mesebetsi e ekeditsweng jwalo ka ha e balletswe karolwaneng (1), mme e ikamahantse ho ya ka molao o mong le o mong, Mohlakisikakaretso a ka hlahloba le ho tlaleha ka melato, ditjhelete le taolo ya tjhelete ya—

(a) mokgatlo ofe kapa ofe o fuwang tjhelete ke Letlole la Lekeno la Naha kapa Letlole la Lekeno la Provense kapa masepala; kapa

(b) mokgatlo ofe kapa ofe o fuweng matla ho ya ka molao ofe kapa ofe wa ho amohela tjhelete mabapi le ditabatabelo tsa setjhaba.

(3) Mohlakisikakaretso o lokela ho hlakisa a be a fane ka ditlaleho Sebokeng sa Lekgotla la ketsamolao le balaodi ba bang ba angwang ke tlhakiso jwalo ka ha molao wa naha o hlalosa. Ditlaleho tsohle di lokela ho phatlalatswa. Mohlakisiakaretso o na le Matla a ekeditsweng le mesebetsi e balletsweng ke molao wa naha.

(4) Mohlakisikakaretso o na le matla le mesebetsi e meng e hlalositsweng ke molao wa naha.

Nako ya tshebetso

189. Mohlakisikakaretso o dula mosebetsing nako ya dilemo tse mahareng a tse hlano le tse leshome tse sa tsotsollotsweng.

Khomishene ya Dikgetho

Mesebetsi ya Khomishene ya Kgetho

190. (1) Khomishene ya Dikgetho e lokela—

(a) ho laola dikgetho tsa naha, provense le makgotla a molao a masepala ho latela molao wa naha;

(b) ho netefatsa di tsamaiso ka bolokolohi le ntle ho leeme; le

(c) ho phatlalatsa diphetho ka pelepele ka moo ho ka kgonahalang jwalo ka ho molao o bolela.

(2) Khomishene ya Dikgetho e na le matla le tshebetso eketsehileng ho latela molao wa naha.

Sebopeho sa khomishene ya dikgetho

191. Khomishene ya Dikgetho e lokela ho botjwa bonyane ka batho ba bararo. Palo ya ditho le nako ya tshebetso e lokelwa ho bewa ke molao wa naha.

Bolaodi bo ikemetseng ba ho laola kgaso

Bolaodi ba kgaso

192. Molao wa naha o lokela ho hloma bolaodi bo ikemetseng hore botle bo tsamaiso kgaso molemong wa setjhaba le ho etsetsa ho hloka leeme le hore ho hlahiswe mehopolo e pepeneneng ya baahi ba Afrika Borwa.

Dipehelo tse akaretsang

Ho kenngwa mesebetsing

193. (1) Mosireletsi wa Setjhaba le ditho tsa Khomishene efe kapa efe e qapilweng ka Kgaolo ena di lokela hore e be banna le basadi—

(a) ba e leng MaAfrika Borwa;

(b) ba loketse mosebetsi ebile ke batho ba tshepahalang ho ka sebetsa mosebetsi oo ba o filweng; le

(c) ho sebetsa ho ya ka ditlhoko dife kapa dife tseo molao wa naha le di batlang.

(2) Ho hlokeha ha Khomishene e thehilweng ke Kgaolo ena ho totobatsa ka sebopeho sa bophara ba morabe le bong ba Afrika Borwa bo lokela ho hopolwa ha ho hirwa ditho.

(3) Mohlakisi kakaretso o lokela hore e be mosadi kapa monna eo e leng moahi wa Afrika Borwa mme e be motho ya tshwanelehang le ya matla ho ka phetha mosebetsi oo. Tsebo e ikgethileng kapa nakwana a sebebtsa ka ho hlakisa dibuka tsa molao, ditjhelete tsa mmuso le taolo ya setjhaba di nkelwe hloohong ha ho kgethwa Mohlakisi kakaretso

(4) Mopresidente, ka dikgothaletso tsa Seboka sa Naha, a kgethe Mosireletsi wa Setjhaba, Mohlakisis kakaretso le ditho tsa—

(a) Khomishene ya Ditokelo tsa Botho;

(b) Khomishene ya Tekano ya Bong; le

(c) Khomishene ya Dikgetho.

(5) Seboka sa Naha se lokela ho kgothaletsa batho ba—

(a) kgethilweng ke komiti ya Seboka ka ditho tse lekelekanang tsa mekga yohle e emetsweng Sebokeng; le

(b) amohetsweng ke Seboka ka qeto e amohetsweng ka kgetho e tsheheditsweng—

(i) bonyane diphesente tse 60 tsa ditho tsa Seboka, ha eba dikgothaletso di ama ho kgethwa ha Mosireletsi wa Setjhaba kapa Mohlakisi kakaretso; kapa

(ii) boholo ba ditho tsa Seboka, ha eba dikgothaletso tse amang dikgetho tsa ditho tsa Khomishene.

(6) Ho kenya letsoho ha setjhaba dikgothaletsong ho ka ba teng jwalo ka ha ho nahannwe karolong 59(1)(a).

Ho ntshwa mosebetsing

194. (1) Mosireletsi wa Setjhaba, Mohlakisi kakaretso kapa setho sa Khomishene e theilweng tlasa Kgaolo ena se ka ntshwa mosebetsing feela ka lebaka la—

(a) boitshwaro bo bobe, ho sa kgone kapa ho se tsebe;

(b) phihlello ya boemo boo ka komiti ya Seboka sa Naha; le

(c) kamohelo ya Palamente ya qeto e batlang hore motho eo a tloswe mosebetsing.

(2) Qeto ya Seboka sa Naha e amang ho tloswa mosebetsing ha—

(a) Mosireletsi wa Setjhaba kapa Mohlakisi kakaretso ho lokela ho amohelwa ka kgetho e tshehetswang ya bonyane pedi tharong ya ditho tsa Seboka; kapa

(b) setho sa khomishene se lokela ho amohelwa ka tshehetso ya kgetho ya boholo ba ditho tsa Seboka.

(3) Mopresidente—

(a) a ka emisa mosebetsi nakwana nakong efe kapa efe ka mora ho qala ha dipuisano tsa komiti ya Seboka sa Naha hore motho eo a tloswe; le

(b) ho tlosa motho mosebetsing ka mora hore Seboka se amohele qeto e ipiletsang hore motho eo a tloswe.

The post Kgaolo 9: metheo ya puso e tshehetsang molaotheo wa demokrasi appeared first on Keep It Constitutional.

Kgaolo 8

 Bolaodi ba Toka

165. (1) Bolaodi ba toka ba Rephaboliki bo diatleng tsa makgotla.

(2) Makgotla a ikemetse a laolwa feela ke Molaotheo le molao oo a lokelang ho o sebedisa ntle le ho sekamela lehlakoreng lefe kapa lefe ntle le tshabo kapa kgethollo.

(3) Ha ho motho kapa lekala la puso le tokelo ya ho itshunyatshunya ditshebetsong tsa makgotla.

(4) Ka thuso ya molao le metjha e meng makala a puso a lokela ho thusana le makgotla ho etsa bonnete ba boikemelo, ho hloka tshekamelo, seriti, phihlelleho le kutlwahalo, di tle di netefatswe.

(5) Taelo kapa qeto eo lekgotla le e entseng e tlama batho bohle ba amehang esita le makala ohle a puso a amehang.

(6) Moahlodi e moholo ke hlooho ya tsa toka mme o nka maikarabelo ho dima ho thehwa le ho beha leihlo mekgweng le maemo bakeng la mesebetsi ya molao makgotleng ohle.

[karolwana (6) e kentswe ke karolo 1 ya Molao 17 wa 2012.]

Mokgwa wa tshebetso wa toka

166. Makgotla ke—

(a) Lekgotla la Molaotheo;

(b) Lekgotla le Phahameng la Boipiletso;

(c) Lekgotla le Phahameng la Afrika Borwa, le lekgotla le leng le le leng la boipiletso le phahameng le ka hlongwang ka Molao wa Palamente hore le sebetsane le boipiletso bo tswang lekgotleng le leng le leng le tshwanang le Lekgotla le Phahameng la Afrika Borwa;

(d) Makgotla a Bomaseterata; le

(e) Makgotla a mang a theuweng ho ya ka Molao wa Palamente, ho kenyeletsa le lekgotla le leng le le leng leo boemo ba lona bo tshwanang le ba lekgotla le phahameng la Afrika Borwa kapa kapa Makgotla a Bomaseterata.

[Karolwana (c) le (e) difetotswe ke karolo 2 ya Molao wa tokiso ya leshome le metso e supileng ya

Molaotheo wa 2012.]

Lekgotla la molaotheo

167. (1) Legotla la Molaotheo le bopilwe ka Moahlodi e moholo, Motlatsi wa Moahlodi e moholo le baahlodi ba bang ba robong.

[Karolwana (1) e fetotswe ke karolo 11 ya Molao 6 wa 2001.]

(2) ntlha e ka pela lekgotla la Molaotheo e tshwanetse e mamelwe bonyane ke baahlodi ba robedi.

(3) Lekgotla la Molaotheo—

(a) ke lekgotla le ka sehlohlolong Rephaboliking; mme

(b) le ka etsa qeto—

(i) dintlheng tsa molaotheo; le

(ii) ntlheng e nngwe le e nngwe, e bang Lekgotla la Molaotheo le nehelana ka tumello ya ho ka etsa boipiletso ka tlasa mabaka a dintlha tse bakang ngangisano ntlheng ya molao wa bohlokwa ba setjhaba ka kakaretso e leng hore e tshwanetse e shebisiswe ke lekgotla, le

(c) ho etsa qeto ya makgaolakgang matleng a teng a ho laola.

[karolwana (3) e fetotswe ke Molao 17 wa 2012.]

(4) Lekgotla la Molaotheo le ka—

(a) etsang qeto dingangisanong tse pakeng tsa makala a puso a naha kapa provense ka boemo ba Molaotheo, matla le ditsehebetso tsa makala a puso.

(b) etsang qeto ka tumellano ya Bili ya Palamente kapa provense le Molaotheo empa ha hona ho ka etsahala tlasa mabaka a ngotsweng karolong 79 kapa 121

(c) etsa qeto ka dikopo tsa mosebetsi tse ngotsweng karolong 80 kapa 122;

(d) etsa qeto ka ho ba molaotheo hwa phetolo efe kapa efe Molaotheong;

(e) etsa qeto hore Palamente kapa Mopresidente o hlolehile ho phethisa ditokelo tsa Molaotheo.

(f) tiiseletsa molaotheo wa provense ho ya ka dipehelo tsa karolo ya 144.

(5) Ke Lekgotla la Molaotheo le etsa qeto ya makgaolakgang ka hore na Molao wa Palamente, Provense kapa ketso ya Mopresidente e itshetlehile ka Molaotheo mme le lokela ho tiiseletsa taelo ya ho se sebetse e ntshitsweng ke Lekgotla le Phahameng la Boipiletso, Lekgotla le Phahameng la Afrika Borwa kapa lekgotla la boemo bo lekanang, pele taelo eo e ka ba le matla a tshebetso.

[Karolwana (5) e fetotswe ke karolo 3 ya Molao 17 wa 2012.]

(6) Ka thuso ya molao wa naha kapa melawana ya Lekgotla la Molaotheo motho o lokela ho dumellwa ho, ha e le tabatabelong ya molao le ka tumello ya Lekgotla la Molaotheo—

(a) itlisetsa taba Lekgotleng la Molaotheo ntle ho potoloho kapa

(b) a etse boipiletso ka ho otloloha Lekgotleng la Molaotheo ho tswa lekgotleng lefe kapa lefe.

(7) Ntlha e amanang le Molaotheo e akaretsa taba efe kapa efe ya tlhaloso, tshireletso kapa tshebediso ya Molaotheo.

Lekgotla le Phahameng la Boipiletso

168. (1) Lekgotla le Phahameng la Boipiletso le bopilwe ka Moahlodi e Moholo, Motlatsi wa Moahlodi e Moholo le palo e itseng ya baahlodi ba boipiletso ba hlomamisitsweng ka Molao wa Palamente.

[karolwana (1) e lokisitswe ke karolo 12 ya Molao 6 wa 2001.]

(2) Taba e tlisitsweng Lekgotleng le Phahameng la Boipiletso e lokela ho sebetswa ke palo e behilweng ke Molao wa Palamente.

[karolwana (2) e fetotswe ke karolo 12 ya Molao 16 wa 2001.]

(3) (a) Lekgotla le Phahameng la Boipiletso le ka etsa qeto ka boipiletso bo tobaneng le taba efe kapa efe e tswang Lekgotleng le Phahameng la Afrika Borwa kapa lekgotleng le boemong bo lekanang le ba Lekgotla le Phahameng la Afrika borwa, ka ntle le dintlha tsa basebetsi kapa ditlhodisano ho ya ka moo Molao wa Palamente o ka hlwayang ka teng.

(b) Lekgotla le Phahameng la Boipiletso le ka etsa qeto feela ho—

(i) boipiletso;

(ii) ditaba tse tobaneng le boipiletso;

(iii) ntlha e nngwe le e nngwe e lebisitsweng ho lona tlasa mabaka a hlaloswang ke Molao wa Palamente.

[karolwana (3) e fetotswe ke karolo 4 ya Molao 17 wa 2012.]

Lekgotla le Phahameng la Afrika Borwa

169. (1) Lekgotla le Phahameng la Afrika Borwa le ka etsa qeto—

(a) ntlha efe kapa efe ya Molaotho ka ntle ho ntlha eo—

(i) Lekgotla la Molatheo le dumetseng ho e mamela ho latela karolo 167(6)(a); kapa

(ii) e nehetswe ke Molao wa Palamente lekgotleng le leng le nang le matla a tshwanang le a Lekgotla le Phahameng la Afrika Borwa;

(b) taba efe kapa efe e sa rerelwang lekgotla le leng ho ya ka Molao wa Palamente.

(2) Lekgotla le Phahameng la Afrika Borwa le akga ka hare Dikarolo tse hlwauweng ke Molao wa Palamente, Molao oo o tshwanetse o nehelane bakeng la—

(a) ho thwehwa ha Dikarolo, ka setulo se le seng kapa tse pedi ka hare ho Karolo

(b) ho nehelana ka matla ho Karolo kapa setulo ho Karolo.

(3) Karolo e nngwe le e nngwe ya Lekgotla le Phahameng la Afrika Borwa—

(a) e na le Mookamedi wa Baahlodi;

(b) e ka ba le Motlatsi wa Mookamedi wa Baahlodi a le mong kapa ba mmalwa; le

(c) e na le palo ya baahlodi e hblwauweng ho latela molao wa naha.

[karolo 169 e fetotswe ke karolo 5 ya Molao 17 wa 2012.]

Makgotla a mang

170. Makgotla kaofela ntle le a hlalositsweng karolong 167, 168 le 169 a ka etsa qeto ntlheng e hlwauweng ke Molao wa Palamente empa lekgotla leo boemo ba lona bo leng ka tlase ho ba Lekgotla le Phahameng la Afrika Borwa ha le na tokelo ya ho botsisisa kapa ho etsa qeto ka molao o molaotheong kapa ketso e nngwe le e nngwe ya Mopresidente.

[karolo 170 e fetotswe ke karolo 6 ya Molao 17 wa 2012.]

Mokgwa wa tshebetso wa lekgotla

171. Makgotla ohle a sebetsa tlasa taolo ya molao wa naha mme melawana le ditsamaiso tsa ona a lokela hore a di dumellwe ke ona.

Matla a makgotla a molao ditabeng tsa molaotheo

172. (1) Moo lekgotla le nang le matla a ho tshohla taba e amanang le Molaotheo—

(a) le lokela hore le phatlalatse hore molao ofe kapa ofe kapa ketso efe kapa efe e sa dumellaneng le Molaotheo, ha e na tokelo ya ho sebetsa ho ya ka moo e sa dumellaneng le Molaotheo ka teng.

(b) le ka fana ka taelo e nang le toka ebile e se na tshekamelo e akgang—

(i) taelo e kgaolang tshebetso e qalang moraong ya phatlalatso ya tlhokeho ya matla mmoho le

(ii) taelo e emisang tshebetso ya phatlalatso ya ho se sebetse ka nako e itseng tlasa dipehelo tse itseng hore bolaodi bo amehang bo nang le tshwanelo bo tle bo fumantshwe sebaka sa ho lokisa phoso eo.

(2) (a) Lekgotla le Phahameng la Boipiletso, Lekgotla le phahameng kapa Lekgotla le leng la boemo bo lekanang le ka etsa taelo ka kamano ya Molao wa Palamente kapa wa Provense esita le ketso efe feela ya Mopresidente feela taelo e reng ha ho tumellano le Molaotheo e ke ke ya kena tshebetsong ho fihlela Lekgotla la Molaotheo le e ananela.

[Temana (a) e fetotswe ke karolo 7 ya Molao wa tokiso ya leshome le metso e supileng ya Molaotheo wa 2012.]

(b) Lekgotla le fanang ka qeto ya tlhokahalo ya tshebetso le ka etsa thibela ya nakwana kapa ya fana ka tshihlollo ya nakwana ho ba lehlakoreng le itseng la phehisano kapa le ka etsa kgefutso tshebetsong ya ngangisano ho fihlela Lekgotla la Molaotheo le etsa qeto ka tshebetso ya Molao oo kapa ketso eo.

(c) Ke Molao wa naha o lokelang ho lokiselletsa phethisetso ya qeto e supang ho se dumellane le Molaotheo Lekgotleng la Molaotheo.

(d) Motho ofe kapa ofe kapa lekala la mmuso le nang le tjhesehelo le ka etsa boipiletso kapa ka bo lona la etsa kopo Lekgotleng la Molaotheo hore le ananele kapa le fetolo taelo ya ho se sebetse molaotheong o entsweng le lekgotla la dipehelo tsa karolwana ena.

Matla a ona

173. Lekgotla la Molaotheo, Lekgotla le Phahameng la Boipiletso le Lekgotla le Phahameng la Afrika Borwa ka bo ona a na le matla a ho sireletsa le ho laola ditsamaiso tsa ona le ho tswellisa molao wa botjhaba ho hlokometswe a toka.

[karolo 173 e fetotswe ke karolo 8 ya Molao 17 wa 2012.]

Kgetho ya basebeletsi ba mmuso ba toka

174. (1) Mosadi kapa monna ofe kapa ofe ya nang le thupelo e tshwanelehang ebile e le motho wa sebele a ka thonngwa ho ba wa tsa toka. Motho ofe kapa ofe ya thonngwang ho ba setho sa Lekgotla la Molaotheo o lokela hore e be e le moahi wa Afrika Borwa.

(2) ho a hlokahala hore ha ho thonngwa ditho tsa botshwari ba tsa toka ho bontshwe ka moo setjhaba sa Afrika Borwa se bopilweng ka teng ho ya ka merabe le bong.

(3) Ka morao ho hore a rerisane le Khomishene ya Ditshebeletso tsa Toka le baetapele ba mekgwa e nang le baemedi Sebokeng sa Naha sa Lekgotla la ketsamolao, Mopresidente jwalo ka hlooho ya phethahatso ya naha o thonya Moahlodi e moholo le Motlatsi wa Moahlodi e moholo wa Lekgotla la Molaotheo, e re ha a se a rerisane le Khomishene ya Ditshebeletso tsa Toka a thonye President le Motlatsi wa Mopresidente wa Lekgotla le Phahameng la Boipiletso.

[Karolwana (3) e fetotswe ke karolo 13 ya Molao wa tokiso ya botshelela ya Molaotheo wa 2001.]

(4) Baahlodi ba bang ba lekgotla la phethathatso ba thonngwa ke Mopresidente e leng hlooho ya phethahatso ya setjhaba ka mora hore a rerisane le Moahlodi e moholo wa Lekgotla la Molaotheo le baetapele ba mekga e emetseng Sebokeng sa Naha, sebetsa ka mokgwa ona:

(a) Khomishene ya Ditshebeletso tsa Toka e loka ho etsa lenaneo la mabitso a bathonngwa le nang le mabitso a mararo ka hodimo ho palo ya batho ba lokelang ho thonngwa mme e nehe Mopresidente lenaneo leo.

(b) Mopresidente o ka thonya batho bao a ba batlang ka lenaneo lena mme a be a tsebise tsebise Khomishene ya Ditshebeletso tsa Toka a bile a fana ka mabaka haeba ba bang ba bathonngwa ba sa amohelehe mme ho ntse ho hlokahala hore ho thonngwe.

(c) Khomishene ya Ditshebeletso tsa Toka e lokela ho tlaselletsa lenaneo leo ka bathonngwa mabitso a mang mme Mopresidente o lokela ho thonya motho kapa batho ba kwalang dikgeo tse salletseng ka lenaneo le tlatselleditsweng.

[Karolwana (4) e fetotswe ke karolo 13 ya Molao wa tokiso ya botshelela ya Molaotheo wa 2001.]

(5) Ka dinako tsohle, bonyane bathonngwa ba bane e be batho bao nakong ya ho thonngwa ha bona Lekgotleng la Molaotheo e ne e le baahlodi.

(6) Mopresidente o lokela hore ha a thonya baahlodi ba bang ka keletso ya Khomishene ya Ditshebelletso tsa Toka.

(7) Bahlanka ba bang ba tsa toka ba lokela ho thonngwa ka dipehelo tsa dipehelo tsa Molao wa Palamente o lokelang ho esa bonnete ba hore ho thonngwa ho phahamiswa ho tloswa sebakeng se itseng ba iswa ho se seng kapa ho lelekwa kapa ho kgalemelwa ha bahlanka bana ba tsa toka ho etsahala ho se kgethollo kapa tshekisetso.

(8) Pele bahlanka ba tsa toka ba qala mosebetsing ba lokela ho etsa kano kapa boitlamo jwalo ka ha ho boletswe Shejulung 2 hore ba tla boulella ba be ba sirelletse Molaotheo.

Ho kgethwa ha Baahlodi ba nakwana

175. (1) Mopresidente a ka thonya mosadi kapa monna hore a tshwarele mohlaodi wa Lekgotla la Molaotheo ha eba ho hlahile sekgeo ofising e nngwe le e nngwe kapa ha motho wa ofisi eo a le siyo. Mohlaodi eo a thonngwe ka keletso ya setho sa Kabinete se ikarabellang ho tsamaiso ya toka ka tumellano le Moahlodi e moholo, le ho kgethwa e le Motlatsi wa Moahlodi e moholo wa nakwana e tshwanetse e etswe boemong ba baahlodi ba kgethetsweng Lekgotleng la Molaotheo ho latela karolo 174(4).

(2) Setho sa Kabinete se ikarabellang ho tsa tsamaiso ya toka se lokela thonya baahlodi ba bang ba tshwereng mokobobo hore ba kene makgotleng a mang ka mora hoba a rerisane le moahlodi e moholo wa lekgotla leo moahlodi wa nakwana a tlang ho sebetsa ho lona.

[Karolo 175 e fetsotswe ke karolo 9 ya Molao wa tokiso ya leshome le metso e supileng wa Molaotheo wa 2012.]

Dipehelo tsa mosebetsi le moputso

176. (1) Moahlodi wa Lekgotla la Molaotheo o thonngwa hore a tle a sebetse dilemo tse 12 e leng nako e ke keng ya tsoselletswa kapa ho fihblela a ba dilemo tse 70, kapa e tla fihla pele, ntle le ha molao wa Palamente o eketsa nako ya mosebetsi wa moahlodi wa Lekgotla la Molaotheo.

[Karolwana (1) e fetotswe ke karolo15 ya Molao 16 wa 2001.]

(2) Baahlodi ba bang ba dula mosebetsing ho fihlela ba ntshwa tshebetsong tlasa taolo ya Molao o tlasa taolo ya molao wa Palamente.

(3) Meputso, ditumello le dikuno tsa baahlodi di ke ke tsa fokotswa.

Ho ntshuwa mosebetsing

177. (1) Moahlodi a ka ntshwa mosebetsing, ha feela—

(a) Khomishene ya Ditshebeletso tsa Toka e ka fumana hore moahlodi eo ke seqhwala ha a sa na boiphihlelo kapa o fumanwe a le molato wa ketso e mpe; hape

(b) Seboka sa Naha se ka batla hore moahlodi a ntshwe mosebetsing ka qeto e tshehetswang ke dikarolo tse pedi ho tse tharo tsa ditho tsa sona.

(2) Mopresidente a tlose moahlodi mosebetsing ha ho amohetswe hore moahlodi a tloswe.

(3) Mopresidente, ka keletso ya Khomishene ya Tshebeletso ya Molao, a ka kgaola moahlodi mosebetsing eo e leng motsamaisi wa mosebetsi ho ya karolwana (1).

Khomishene ya ditshebeletso tsa toka

178. (1) Ho na le Khomishene ya Ditshebeletso tsa toka e bopilweng ka—

(a) Moahlodi e moholo eo e leng modulasetulo wa dikopano tsa Khomishene;

(b) Mopresident wa Lekgotla le phahameng la boipiletso;

[Serapa (b) sefetotswe ke karolo 16(a) ya Molao wa tokiso ya botshelela ya Molaotheo wa 2001.]

(c) Moahlodi e Moholo a le mong ya thontsweng ke Baahlodi Phahametseng ba bang;

(d) Setho sa Kabinete se ikarabellang ho tsa toka kapa moemedi wa yona ya thontsweng ke setho seo sa Kabinete;

(e) Babuelli ba babedi ba ntseng ba le mosebetsing ba thontsweng ke moifo wa babuelli hore ba emele barupellwa ba babuelli kaofela mme ba thontswe ke Mopresidente;

(f) Babuelli ba babedi ba ntseng ba le mosebetsing ba thontsweng ke moifo wa babuelli hore a emele barupellwa ba babuelli kaofela mme ba thontswe ke Mopresidente.

(g) Morupelli a le mong wa molao ya thontsweng ke barupelli ba molao Diyunivesiting tsa Afrika Borwa;

(h) Batho ba tsheletseng bao Seboka sa Naha se ikgethetseng bona hara ditho tsa sona bao ho bona bonyane ba bararo e leng ditho tsa mekgwa ya kganyetso e teng Sebokeng.

(i) Baromuwa ba ho ya ho ile ba bane bao mmoho ba kgethilweng ke Lekgotla la Naha la Diprovense ka tshehetso ya dikgetho tsa diprovense tse tsheletseng bonyane;

(j) batho ba bane ba thontsweng ke Mopresidente jwalo ka ha e le hlooho ya phethahatso ya naha le ka ho kopana le baetapele ba mekga e nang le ditho Sebokeng sa Naha; le

(k) ha ho tadimanwe le merero e tobaneng le Karolo ya Lekgotla le Phahameng la Afrika Borwa, Moahlodi ya Phahameng wa karolo eo le Tonakgolo ya provense e kgethilweng.

[Serapa (k) sefetotswe ke karolo 2(a) ya Molao wa tokiso ya bobedi ya Molaotheo wa 1999 le ke karolo 16(b) ya Molao wa tokiso ya botshelela ya Molaotheo wa 2001 le ke karolo 10 ya Molao wa tokiso ya leshome le metso e supileng ya Molaotheo wa 2012.]

(2) Ha eba palo ya batho ba thontsweng moilong wa babuelli kapa maqwetha a lekana le palo ya dikgeo tse lokelang ho kwalwa ho ya ka dipehelo tsa karolwna (1)(c) kapa (f) e lekana le palo ya dikgeo tse lokelang ho kwalwa Mopresidente o lokela ho ba kenya dikgeong tseo. Ha palo ya batho ba thontsweng e leta palo ya dikgeo tse lokelang ho kwalwa Mopresidente ha a se a rerisane le motho ya amehang,o lokela ho kwalwa dikgeo tse teng ka batho ba thontsweng a hlokometse hore ba kgethilweng ba emetse sebopeho sa mosebetsi ohle.

(3) Ditho tsa Khomishene tse thontsweng ke Lekgotla la Naha la Diprovense di tla dula tshebetsong ho fihlela ho kenngwa ba bang sebokeng sa bona mmoho kapa ho fihlela sekgeo se seng sa bona se buleha. Ditho tse ding tse thontsweng kapa tsa kgethelwa Khomishene ba sebetsa ho fihlela ba tloswa ke bao ba ba thontseng kapa ba ba kgethileng.

(4) Matla le mesebetsi ya Khomishene ya Ditshebeletso tsa Toka ke tseo e di filweng ke Molaotheo le Molao wa naha.

(5) Khomishene ya Ditshebeletso tsa Toka e tla eletsa mmuso wa naha mererong e tobaneng le basebeletsi ba tsa toka le tsamaiso tsa tsa toka empa ha e tshohla taba ele kapa ele ntle ho ho thonngwa ha moahlodi e ka kopana ntle ho ditho tse thontsweng tlasa dipehelo tsa karolwana (1)(h) le (i).

(6) Khomishene ya Ditshebeletso tsa Toka e ka ipehela tsamaiso tsa yona empa diqeto tsa Khomishene di nkwe ka bongata ba ditho tsa yona.

(7) e bang Moahlodi e Moholo kapa mopresidente wa lekgotla le phahameng la boipiletso a sa kgone ho sebeletsa Khomishene nakwana, Motlatsi wa Moahlodi e Moholo kapa Motlatsi wa mopresidente wa lekgotla le phahameng la boipiletso a ka sebetsa boemong ba hae Khomisheneng.

[Karolwana (7) e kentswe ke karolo 2(b) ya Molao wa tokiso ya bobedi ya Molaotheo wa 1998 le ho

fetolwa ke karolo 16(c) ya Molao wa tokiso ya botshelela ya Molaotheo wa 2001.]

(8) Mopredidente le batho ba kgethang ditho tsa Khomishene ho latela karolwana (1)(c), (e), (f) le (g) di ka kgetha ka mokgwa o tshwanang, ditho tse tla sebetsa bakeng la ditho tses ding ho ka sebeletsa Khomishene ha setho se le siyo nakwana ka le baka la ho se kgone ha hae ka hare ho Rephaboliki kapa ka lebaka le leng le utlwahalang.

[Karolwana (8) e kentswe ke karolo 2(b) ya Molao 2 wa 1998.]

Bolaodi ba botjhotjhisi

179. (1) Rephaboliki yohle ho na le bolaodi bo le bong ba ho tjhutjhisa bo bopilweng ka Molao wa Palamente, mme bo bopilwe ka—

(a) Molaodi wa Naha wa Botjhutjhisi eo e leng hlooho ya balaodi ba batjhutjhisi mme o thonngwa ke Mopresidente jwalo ka hlooho ya phethahatso ya naha le

(b) Balaodi ba tsa Botjhutjhisi le batjhutjhisi jwalo ka ha molao wa Molao wa Palamente o hlalosa.

(2) Bolaodi ba batjhutjhisi bo na le matla a ho kganna diqoso tsa botlokotsebe ka lebitso la puso le ho phethisa tsohle tse amanang le tsamaiso ya diqoso tsa botlokotsebe.

(3) Molao wa naha o lokela ho netefatsa hore Balaodi ba tsa Botjhutjhisi—

(a) ba na le mangolo a lokelang,hape

(b) ba ikarabella mererong ya ho tjhutjhisa dinyewe tse itseng ho hlokometswe dipehelo tsa karolwaneng (5).

(4) Molao wa naha o lokela ho netefatsa hore bolaodi ba ho tjhutjhisa mosebetsi wa bona ntle ho letswalo tshabo, kgethollo kapa leeme

(5) Molaodi wa Naha wa Botjhutjhisi o lokela—

(a) ho hlwaya, ha a se a dumellane le Letona a bile a se a rerisane le Balaodi ba tsa Botjhutjhisi ho theha leano la ho tjhutjhisa le lokelang hore le hlomphuwe ha ho tjhutjhiswa.

(b) hore a fane ka ditataiso tsa leano tse ba lokelang ho ikokobeletsa tsona tsamaisong ho tjhutjhisa

(c) ho kena tsamaisong ya ho tjhutjhisa ha ho sa ikamahanngwe le ditataiso tsa leano,hape

(d) a ka boela a lekodisisa qeto ya ho qosa kapa ho se qose ka mora ho rerisana le Molaodi wa tsa ho tjhutjhisa ya amehang ho ba a nke boipiletso bo hlahang ho ba amehang ka nako e behilweng ke Molaodi wa Setjahaba wa tsa Botjhutjhisi:

(i) Moqosuwa.

(ii) Moqosi.

(iii) Motho ofe kapa ofe kapa mokga ofe kapa ofe eo Molaodi wa Naha a nahanang hore o tla tshwaneleha.

(6) Setho sa Kabinete se ikarabellang ho tsamaisong ya toka se lokela ho nka boikarabelo ba ho qetela tebang le bolaodi ba tsamaiso ya ho tjhutjhisa.

(7) Merero yohle e meng e amang le bolaodi ba ho tjhutjhisa e lokela ho laolwa ke molao wa naha.

Ditaba tse ding tse amang tsamaiso ya toka

180. Merero e meng e mabapi le tsamaiso ya tsa toka e sa hlahelleng Molaotheong e lokela ho tsamaiswa ka molao wa naha ho kenyelletswa le—

(a) mananeo a thupello ya baokamedi ba tsa toka;

(b) mekgwa e sebetsanang le dipehelo ka balodi ba tsa toka;

(c) ho ba le seabo ha batho ba bang ka ntle ho basebeletsi ba toka qetong ya lekgotla.

The post Kgaolo 8: Makgotla le Tsamaiso ya Toka appeared first on Keep It Constitutional.

Kgaolo 7

 Maemo a bomasepala

151. (1) Makala a tshebetso a mmuso wa selehae a bopilwe ka bomasepala ba lokelang ho thehwa naha yohle ya Rephaboliki.

(2) Bolaodi ba phethahatso le ba lekgotla la ketsamolao bo beilwe diatleng tsa Lekgotla la Masepala.

(3) Masepala o na le tokela ya ho busa ka boithaopo merero ya metse ya baahi ba yona, ho ya ka taolo ya molao wa naha le wa provense jwalo ka ha o hlahisitswe Molaotheong.

(4) Mmuso wa naha le wa provense e ke ke ya itshunya kapa ya sitisa bokgoni kapa tokelo ya masepala ya ho sebedisa matla a yona kapa ho phethisa mosebetsi.

Sepheo sa mmuso wa selehae

152. (1) Maikemisetso a mmuso wa seleha ke—

(a) ho nehela baahi puso ya demokrasi e nang le boikarabelo;

(b) ho hlokomela phano ka ditshebeletso ho baahi ka mokgwa o tswellang;

(c) ho ntshetsa pele tswelopele ya baahi le moruo;

(d) ho ntshetsa pele tikoloho e bolokehileng e fanang ka bophelo bo bottle setjhabeng;

(e) ho kgothaletsa baahi le mekgatlo ya baahi ho kenya letsoho mererong ya mmuso wa selehae.

(2) Masepala o lokela ho leka ho fihlela maikemisetso a ngotsweng karolwaneng (1) ho ya ka matla a ditjhelete le taolo.

Mesebetsi ya ntshetso pele ya masepala

153. Masepala o lokela ho—

(a) theha le ho laola tsamaiso, ditekanyetso le merero e hlophisitsweng, le ho ela hloko ditlhoko tsa setjhaba le ho ntshetsa pele moruo wa setjhaba; le

(b) ba le seabo mananeong a naha le provense.

Bomasepala mmusong wa kopanelo

154. (1) Mmuso wa naha le wa provense, ka ditsela tsa lekgotla la ketsamolao le ka ditsela tse ding di lokela ho tshehetsa le ho matlafatsa bokgoni ba bomasepala ho sebetsa merero ya bona, ho sebedisa matla a bona le ho phethisa mesebetsi ya bona.

(2) ketso ya molao wa naha kapa wa provense a amang boemo, mekgatlo, matla kapa mesebetsi ya mmuso ya selehae o lokela ho phatlalletswa ho baahi hore ba o hlahlobe ba be ba hlahise maikutlo mabapi le ona pele o hlahisetswa Seboka sa Naha kapa lekgotla la provense la ketsamolao, ka mokgwa o tla dumella hore ho be le mmuso wa selehae, masepala ya hlophisitsweng le batho ba bang ba nang le kgahleho hore ba be le boemedi ho ya ka ketso ya molao.

Ho thehwa ha bomasepala

155. (1) Ho na le dihlopha tse latelang tsa masepala:

(a) Sehlopha A: Masepala ya nang le phethahatso ya masepala e ikgethileng le matla a molao tikolohong ya ona.

(b) Sehlopha B: Masepala ya arolelanang matla a phethahatso le molao tikolohong ya ona le Sehlopha C sa masepala dibakeng tseo e welang ho tsona.

(c) Sehlopha C: Masepala ya nang le matla a phethahatso le molao tikolohong e kenyeletsang masepala e mengata.

(2) Molao wa Naha o hlalose mefuta e fapaneng ya masepala e ka thehwang sehlopheng ka seng.

(3) Molao wa Naha o lokela ho—

(a) theha teko e laolang ha sebaka se tlameha ho ba le mokga o le mong wa A wa masepala kapa ha e tlameha ho ba le masepala wa sehlopha B le C ha mmoho;

(b) ho theha tsela le mokgwa bakeng la ho fumana meedi ka bolaodi bo ikemetseng

(c) ho ya ka karolo ya 229, ho etswe pehelo mabapi le lekala le nepahetseng la matla le mesebetsi mahareng a bomasepala ha sebaka se na le bomasepala sehlopheng B le C ha mmoho. Karolo ya matla le mesebetsi mahareng a sehlopha B sa masepala le sehlopha C sa masepala e ka fapana le karolo ya matla le mesebetsi mahareng a sehlopha B le o mong wa Masepala le sehlopha C sa Masepala.

(4) Molao o lebisitsweng karolwaneng (3) o lokela ho nehelana ka ditshebeletso tsa masepala ka tsela e lekanang le e ka tswellang.

(5) Molao wa provense o lokela ho laola mefuta e fapaneng ya masepala ho thehwa provenseng.

(6) Mmuso o mong le o mong wa provense o lokela ho theha bomasepala provenseng ka tsela a tshwanang le molao o phethwang ka dikarolong tsa (2) le (3) le ka molao kapa mekgwa e meng, o lokela ho—

(a) nehelana ka tlhokomelo le tshehetso ya mmuso wa selehae provenseng; le

(b) ntshetsapele tswelopele ya matla a mmuso wa selehae hore bomasepala ba sebetse le ho laola ditaba tsa bona.

(6A) ……

[Karolwana (6A) e kentswe ke karolo 1 ya Molao wa tokiso ya boraro ya Molaotheo wa 1998 le ho

hlakolwa ke karolo 2 ya Molao wa tokiso ya leshome le metso e mmedi ya Molaotheo wa 2005.]

(7) Mmuso wa Naha ho ya ka karolo 44 le mebuso ya provense matla a ho etsa molao le phethahatso ho hlokomela phethahatso e tswileng matsoho ka bomasepala ho ya ka ditaba tse hlahelang Dishejulung tsa 4 le 5, ka ho laola matla a bomasepala ka matla a bona a phethahatso a lebisang karolong 156(1).

Matla le mesebetsi ya bomasepala

156. (1) Masepala o na le matla a phethahatso le tokelo ya tsamaiso ya—

(a) merero ya mmuso wa selehae e ngotsweng Karolong B ya Shejulu 4 le Karolong B Shejulung 5 mmoho le

(b) morero ofe kapa ofe o nehetsweng ke molao wa naha kapa provense.

(2) Masepala o ka etsa kapa wa phethahatsa melawana mabapi le tsamaiso e phethahetseng ya merero eo e nang le nako ho e laola.

(3) Ho ya ka dipehelo tsa karolo 151 (4), molawana o kgahlanong le molao wa naha kapa provense ha o sebetse. Ha eba ho na le kgohlano pakeng tsa molao wa selehae le naha le provense ha o sebetse ka lebaka la kgohlano eo ho lebisitsweng ho yona karolong 149, molawana o amohelwe o nepahetse ha feela molao oo o sa sebetse.

(4) Mmuso wa naha le wa provense e lokela ho abela kapa ho romela ho masepala, ka tumellano le ho ya ka maemo a mang la a mang, tsamaiso ya ntlha e nngwe le e nngwe e hlahellang Karolong A ya Shejulu 4 kapa Karolo A ya Shejulu 5 e amanang le mmuso wa selehae; ha—

(a) morero oo o ka laolwa ka ho phethahala motseng; mme

(b) masepala o na le bokgoni ba ho o laola.

(5) Masepala o na le tokelo ya ho sebedisa matla afe kapa afe morerong o hlokahalang kapa bakeng la tshebetso e phethahetseng ya mesebetsi ya ona.

Sebopeho le ho kgethwa ha Makgotla a Masepala

157. (1) ho ipapisitswe le Shejulu 6A, Lekgotla la Masepala le bopilwe ka—

(a) ditho tse kgethilweng ho ipapisitswe le karolwana (2) le(3); kapa

(b) e bang di nehetswe ke molao wa naha—

(i) ditho tse thontsweng ke Lekgotla le leng la Masepala hore di emele Lekgotla leo; kapa

(ii) ditho tse kgethilweng ho ya ka serapa (a) le ditho tse kgethilweng ka seratswana (i) sa serapa sena.

[Karolwana (1) e fetotswe ke karolo 1(a) ya Molao wa tokiso ya borobedi ya Molaotheo wa 2002 le ke karolo 3 ya Molao wa tokiso ya leshome le metso e mehlano ya Molaotheo wa 2008.]

(2) Ho kgethwa ha ditho tsa Lekgotla la Masepala jwalo ka ha ho lebeletswe karolwaneng (1)(a), ho bolela hore ho lokela ho ipapisa le molao wa naha o lokelang ho hlalosa tsamaiso ya—

(a) boemedi ba tekano ho ya ka karolo ya masepala ya lenane la naha la dikgetho, mme e nehelana ka ho kgethwa ha ditho lenaneng la bonkgetheng ba mokga e ngotswe ho ya ka boikgethelo ba lenane la mokga; kapa

(b) boemedi ba tekano jwalo ka ha ho hlalositswe temaneng ya (a) ho kopantswe le tsamaiso ya boemedi ba lebatowa bo theilweng ka karolo ya masepala ya lenane la naha la bakgethi.

(3) Tsamaiso ya dikgetho ho ya ka dipehelo tsa karolwana (2) e lokela ho netefatsa hore palo ya ditho kaofela e a lekana.

[Karolwana (3) e fetotswe ke karolo 1(b) ya Molao 8 wa 2002.]

(4) (a) Ha eba tsamaiso ya dikgetho e kenyeletsa boemedi ba mabatowa, ho arolwa ha mabatowa ao ho lokela ho etswa ke bolaodi boikemetseng bo thontsweng ho ya ka dipehelo tsa, bo bile bo sebetsa ho ya ka, ditsamaiso le mekgwa e balletsweng ke molao wa naha.

(b) ……

[Serapa (b) e hlakotswe ke karolo 3 ya Molao wa tokiso ya leshome le metso e mmedi ya Molaotheo wa 2005.] [Karolwana (4) e fetotswe ke karolo 2 ya Molao wa tokiso ya boraro ya Molaotheo wa 1998.]

(5) Motho a ka kgetha masepaleng ha feela eba motho eo o ngodisitswe karolong eo ya masepala lenaneng la bakgethi la naha.

(6) Molao wan aha o hlaloswang karolwaneng (1) (b) o lokela ho theha mokgwa o dumellang mekga le tjantjello e hlahellang Lekgotleng la Masepala le etsang kgetho ho ka emelwa ka ho lekana Lekgotleng la Masepala moo kgetho e etswang.

Ditho tsa Makgotla a Masepala

158. (1) Moahi e mong le e mong ya nang le tokelo ya ho kgetha Lekgotla la Masepala o na le tokelo ya ho kgethelwa ho ba setho sa Lekgotla leo; ntle le—

(a) mang kapa mang ya thontsweng, kapa ya tshebeletsong ya masepala a bile a fumana moputso ka ho thonngwa hoo kapa tshebetso eo mme a e so ka a tshwarelwa ho sitisweng ho ya ka molao wa naha;

(b) mang kapa mang ya thontsweng kapa a le tshebeletsong ya mmuso boemong bo bong, mme a fumana moputso ka ho thonngwa hoo kapa mosebetsi oo, a bile a sitiseha ho ba setho sa Lekgotla la Masepala ho ya ka dipehelo tsa molao wa naha.

(c) mang kapa mang ya ntshitsweng ho ka kgetha Sebokeng sa Naha kapa a ntshitswe ho ya ka dipehelo tsa karolo 47 (1)(c), (d) kapa (e) ho ba setho sa Seboka;

(d) setho sa Seboka sa Naha, moromuwa wa Lekgotla la Naha la Diprovense kapa setho sa lekgotla la ketsamolao la provense empa ho ntshuwa hona ha ho ame setho sa Lekgotla la Masepala le emetseng mmuso wa selehae Lekgotleng la Naha; kapa

(e) setho sa Lekgotla le leng la Masepala le ha ho ntshuwa hona ho sa ame setho sa Lekgotla la Masepala le emetseng Lekgotla Lekgotleng le leng la Masepala la tlhophiso ya yona e sa tshwaneng.

(2) Motho ya ke keng a kgethelwa ho ba setho sa Lekgotla la Masepala ho ya ka dipehelo tsa karolwana (1) (a), (b),(d) le (e), e ka nna ya eba nkgetheng wa Lekgotla ho ya ka meedi kapa maemo a thehilweng ke molao wa naha.

(3) Dikgeo tsa mosebetsi Lekgotleng la Masepala ditshwanetse ho tlwatswa ho latela molao wa naha.

[Karolwana (3) e kentswe ke karolo 4 ya Molao wa tokiso ya leshome le metso e mehlano ya

Molaotheo wa 2008.]

Dipehelo tsa Makgotla a Masepala

159. (1) Nako ya Lekgotla la Masepala ke dilemo tse sa feteng hlano jwalo ka ha ho hlwauwe molaong wa naha.

(2) E bang lekgotla la masepala le qhalwa ho latela molao wa naha kapa ha nako ya teng e fihla pheletsong, dikgetho ditshwanetse ho etswa matsatsing a 90 ka mora hore nako ya teng e feele kapa le qhalwe

(3) Lekgotla la masepala, ntle le lekgotla le qhaduweng ho latela karolo 139, le dula le sebatsa ho tloha ka nako eo le qhaduweng ka yona kapa nako ya teng e fihle pheletsong ho fihlela le kgotla le leng le kgethwa.

[Karolo 159 e fetotswe ke karolo 1 ya Molao 2 wa 1998.]

Mekgwa ya tshebetso ya ka hare

160. (1) Lekgotla la Masepala—

(a) le etsa diqeto tse amang ho sebediswa ha matla ohle le tshebetso ya mesebetsi yohle ya masepala;

(b) le kgetha modulasetulo;

(c) le ka kgetha komiti ya phethahatso le dikomiti tse ding, ho ya ka molao wa naha; le

(d) a ka hira basebetsi ba bohlokwa ho etsa mosebetsi.

(2) Mesebetsi e latelang e ke ke ya nehelwa ke Lekgotla la Masepala:

(a) ho fetisa melao ya selehae;

(b) ho amohela tekanyetso;

(c) ho kenngwa ha ditefello le makgetho a mang; le

(d) ho nyollwa ha dikadimo.

(3) (a) Boholo ba ditho tsa Lekgotla la Masepala bo tshwanetse bo be teng pele kgetho e etswa ntlheng efe kapa efe.

(b) Dipotso tsohle tse amang ditaba tse boletsweng karolwana (2) di laolwa ke qeto e nkuweng ke Lekgotla la Masepala ka tshehetso ya kgetho ya boholo ba ditho tsa yona.

(c) Dipotso tsohle tse ding tse Lekgotleng la Masepala di nkelwa qeto ke boholo ba dikgetho tse nkilweng.

(4) Ha ho molawana o ka fetiswang ke Lekgotla la Masepala ka ntle ha eba—

(a) ditho tsohle tsa Lekgotla di filwe tsebiso e nepahetseng; le

(b) molawana o sisintsweng o phatlaladitswe hore setjhaba se hlahise maikutlo.

(5) Molao wa naha o ka nehelana ka mokgwa bakeng la ho hlwaya—

(a) boholo ba Lekgotla la Masepala;

(b) hore na Makgatlo ya Masepala e ka kgetha komiti ya phethahatso kapa komiti efe kapa efe e nngwe; kapa

(c) boholo ba komiti ya phethahatso kapa komiti efe kapa efe e nngwe ya Lekgotla la Masepala.

(6) Lekgotla la Masepala le ka etsa melawana e ballang melao le ditaelo mabapi le—

(a) ditlhophiso tsa ka hare;

(b) tshebetso ya teng le ditsamaiso; le

(c) motheo, sebopeho, mekgwa ya tshebetso, matla le mesebetsi ya dikomiti tsa teng.

(7) Lekgotla la Masepala le lokela ho phetha tshsebetso ya yona ka tsela e bonaletsang mme le ka kwala dikopano tsa lona kapa dikomiti tsa yona ha ho hlokeha ho ka etsa jwalo ho nahanwang ka sebopeho sa mosebetsi o etswang.

(8) Ditho tsa Lekgotla la Masepala ba tlamehile ho ba le seabo ditsamaisong le dikomiting ka tsela e—

(a) dumella mekga le ditabatabelo tse hlahellang ka hara Lekgotla hore le emelwe hantle;

(b) tsamaelana le demokrasi; le

(c) ka laolwa ke molao wa naha.

Menyetla

161. Molao wa provense o itshetlehile ka moralo wa molao wa naha o ka hlophisetsa ditshwanelo le diteballo tsa Makgotla le ditho tsa teng.

Phatlalatso ya melawana ya masepala

162. (1) Molawana wa masepala o kena tshebetsong ha o se o phatlaladitswe gazeteng ya provense eo.

(2) Gazete ya semmuso ya provense e lokela ho phatlalatsa molawaneng wa masepala ka kopo ya masepala eo.

(3) Melawana ya masepala e lokela ho fihlellwa ke bohle.

Mmuso wa selehae o hlophisitsweng

163. Molao wa Palamente o fetisitsweng tlasa taolo ya karolo 76 o lokela ho—

(a) dumella kananelo ya ditlhophiso tsa naha le tsa provense tse emetseng bomasepala;

(b) lekola ditsamaiso tseo ka tsona mmuso wa selehae o ka—

(i) rerisanang le mmuso wa naha le wa provense ka;

(ii) thonya ditho tse ka kenyang letsoho Lekgotleng la Naha la Diprovense;

(iii) ho ba ke seabo tsamaisong e hlalositsweng molaong wa naha karolong 221(1)(c).

[Karolo 163 e fetotswe ke karolo 4 ya Molao wa tokiso ya bosupa ya Molaotheo wa 2001.]

Dintlha tse ding

164. Dintlha tse tobaneng le mmuso wa selehae e seng teng Molaotheong e ka hlongwa ka molao wa naha kapa wa provense o itshetlehileng ka moralo wa molao wa naha.

The post Kgaolo 7: Mmuso wa Selehae appeared first on Keep It Constitutional.

Kgaolo 6

 Diprovense

103. (1) Rephaboliki e na le diprovense tse latelang:

(a) Kapa Botjhabela;

(b) Freistata;

(c) Gauteng;

(d) KwaZulu-Natal;

(e) Mpumalanga;

(f) Kapa Leboya;

(g) Limpopo;

(h) Leboya Bophirima;

(i) Kapa Bophirima.

[Karolwana (1) e fetotswe ke karolo 3 ya Molao wa leshome le motso o le mong ya Molaotheo wa 2003 le ho fetolwa ke karolo 1 ya Molao wa tokiso ya leshome le metso e mmedi ya Molaotheo wa 2005.]

(2) Dibaka tsa diprovense di jwalo ka ha ho bontshitswe dimmapeng tse fapaneng tse hlaloswang tsebisong e ngotsweng Shejuleng 1A. [Karolwana (2) e fetotswe ke karolo 1 ya Molao wa tokiso ya leshome le metso e mmedi ya Molaotheo wa 2005.]

(3) (a) Ha sebaka sa provense se ka hlwauwa botjha ka tokiso ya Molaotheo, Molao wa Palamente o ka nehelana ka metjha bakeng la ho laola tsa molao, tshebetso le ditlamorao tse ding le tse ding tsa ho hlwauwa botjha, nakong e loketseng.

(b) Molao wa Palamente o hlalositsweng serapeng (a) o ka etswa le ho kengwa tshebetsong pele tokiso ya Molaotheo e ka kengwa tshebetsong empa mesebetsi e meng le e meng ya provense, thepa, ditokelo, ditshwanelo, maikarabelo kapa mekitlane e ka fetiswa feela ka dintlha tsa Molao oo ka mora hore tokiso ya Molaotheo e phethelwe.

[Karolo 103 e fetotswe ke karolo 1 ya molao wa tokiso ya leshome le metso e mmedi ya Molaotheo wa 2005.]

Makgotla a ketsamelao a Diprovense

Bolaodi ba ketsamolao ba Diprovense

104. (1) Bolaodi ba ketsamolao ba provense bo matsohong a lekgotla la ketsamolao la provense mme bo neha lekgotla la ketsamolao la provense matla a—

(a) ho fetisa molaotheo wa provense kapa ho fetola molaotheo ofe kapa ofe o fetisitsweng ke yona ho ya ka dipehelo tsa karolo 142 le 143;

(b) ho fetisa molao provenseng ya teng bakeng la provense mabapi le—

(i) morero ofe kapa ofe o sebakeng sa tshebetso se ngotsweng Shejulung 4;

(ii) morero ofe kapa ofe o sebakeng sa tshebetso se ngotsweng Shejulung 5; le

(iii) morero ofe kapa ofe o ka thoko ho dibaka tseo tsa tshebetso, o abetsweng provense ka ho otloloha ke molao wa naha; le

(iv) morero ofe kapa ofe oo pehelo ya Molaotheo e nahanneng ka hore molao wa provense o phethwe; le

(c) ho abela Lekgotla la Masepela provenseng eo matla a molao.

(2) Lekgotla la ketsamolao la provense, ka qeto e tshehedistweng ke pedi-borarong tsa ditho tsa yona, e ka kopa Palamente ho fetola lebitso la provense eo.

(3) Lekgotla la ketsamolao la provense le tlangwa feela ke Molaotheo, ha eba e fetisitse molaotheo wa provense, le ka molaotheo oo, mme e lokela ho sebetsa ka tsela eo, le meedi ya Molaotheo le molaotheo wa provense eo.

(4) Lekgotla la ketsamolao la provense ho latela ntlha ya bohlokwa kapa e tsamaelanang le ho sebediswa ka botlalo matla mabapi le ntlha e lenaneng le shejulung 4, ke ya maikemisetso o hle a molao mabapi le ntlhan e lenaneng le Shejulung 4.

(5) Lekgotla la ketsamolao la provense le ka kgothaletsa Sebokeng sa Naha molao o amanang le ntlha efe kapa efe e ka thoko ho bolaodi ba lekgotla la ketsamolao kapa ho ya ka Molao wa Palamente o okametseng molao wa provense.

Sebopeho le kgetho ya makgotla a ketsamolao a diprovense

105. (1) Ho latela Shejulu 6A, Lekgotla la ketsamolao la provense le bopilwe ka basadi le banna ba kgathetsweng ho ba ditho, ho ya ka dipehelo tsa tsamaiso ya dikgetho—

(a) e hlalositsweng ke molao wa naha;

(b) e thehilwe hodima karolo ya provense eo lenaneo la setjhaba la bakgethi le akaretsang;

(c) le nehelana ka bonyane ba dilemo tse 18 ho ka kgetha;

(d) sephetho ka kakaretso, ka tekanyo e lekanang ya boemedi.

[Karolwana (1) e lokisitswe ke karolo 3 ya Molao wa tokiso ya leshome ya Molaotheo wa 2003 le ke karolo 3 ya Molao wa tokiso ya leshome le metso e mene ya Molaotheo wa 2008.]

(2) Lekgotla la ketsamolao la provense le bopilwe ka ditho tse 30 le tse 80. Palo ya ditho e ka fapana provenseng ka provense, e sebetswa ka mokgwa o behilweng ke molao wa naha.

Ditho

106. (1) Moahi ka mong ya nang le tshwanelo ya ho kgethela Seboka sa Naha o na le tokelo ya ho ba setho sa lekgotla la ketsamolao la provense, ntle ho—

(a) Mang kapa mang ya thontsweng ke, kapa ya tshebetsong ya puso, a bile a fumana moputso ka ho fumana mosebetsi kapa tshebeletso eo, ka ntle ho—

(i) Tonakgolo le ditho tse ding tsa Lekgotla la Phethahatso la provense; mmoho le

(ii) basebeletsi ba mmuso bao mesebetsi ya bona e nyalanang le mesebetsi ya ditho tsa lekgotla la ketsamolao la provense mme ha ba ha etswa phatlalatso ya hore e nyalana le mesebetsi eo ke molao wa naha;

(b) ditho tsa Seboka sa Naha, baromuwa ba ka mehla ba Lekgotla la Naha la Diprovense kapa ditho tsa Lekgotla la Masepala;

(c) boramelato ba so ka ba ntshwa melatong ya bona;

(d) mang le mang eo ho phatlaladitsweng hore ha a itekanela hloohong ke Lekgotla la Molao la Rephaboliki; kapa

(e) mang kapa mang, eo ha karolo ena e sebetsa, a tla be a ahloletswe ho hlola tjhankaneng nako ya kgwedi tse fetang 12, ka ntle ho boikgethelo ba ho lefa molato, e ka ba ka Rephaboliking kapa ka ntle ho yona ha ketso eo e neng e le tlolo ya molao, ke tlolo ya molao ka Rephaboliking, empa ho se be le a mong eo ho nahannweng hore o ahloletswe kapa o fumanwe a le molato ho fihlela sephetho sa boipiletso boo a bo entseng kgahlanong le kahlolo kapa ho fumanwa a le molato, se etswa kapa nako ya boipiletso e feta. Ho hlakolwa ka tlasa temana ena e feta ka mora dilemo tse hlano hoba kahlolo e phethelwe.

(2) Motho ya sa tshwanelang ho kgethelwa ho ba setho sa lekgotla la ketsamolao la provense ho ya ka dipehelo tsa karolo (1) (a) kapa (b) e ka nna ya eba nkgetheng wa lekgotla la ketsamolao ho ya ka meedi kapa maemo a thehilweng ke molao wa naha.

(3) Motho o lahlehelwa ke botho ba hae ba lekgotla la ketsamolao ha motho eo—

(a) a se a sa hlokahale

(b) a le siyo lekgotleng la ketsamolao ntle le tumello moo melao le ditaolo tsa lekgotla la ketsamolao dihlalosang tahlehelo ya botho; kapa

(c) a tlohela ho ba setho sa mokgatlo o mothontseng ho ba setho sa lekgotla laketsamolao.

[Karolwana (3) e fetotswe ke karolo 4 ya Molao wa tokiso ya leshome ya Molaotheo wa 2003 le ke karolo 4 ya Molao wa tokiso ya leshome le metso e mene ya Molaotheo wa 2008.]

(4) Dikgeo tsa mosebetsi tse teng lekgotleng la ketsamolao di lokela ho tlatswa ho ya ka dipehelo tsa molao wa naha.

Kano kapa Boitlamo

107. Pele ditho tsa lekgotla la ketsamolao la provense di ka qala ka mosebetsi wa tsona lekgotleng la ketsamelao, di lokela ho nka kano kapa boitlamo ba botshepehi mabapi le Rephaboliki le boikokobetso Molaotheong ho ya ka Shejulu 2.

Nako ya makgotla a ketsamolao a provense

108. (1) Lekgotla la ketsamolao la provense le kgethelwa nako ya dilemo tse hlano.

(2) e bang lekgotla la ketsamolao le ka qhalwa ho ya ka dipehelo tsa karolo 109, kapa ha nako ya lona e fela, Tonakgolo ya provense, ka kgweletso, e lokela ho phatlalatsa dikgetho le letsatsi la tsona, mme di lokela ho tshwarwa nakong ya matsatsi a 90 ka nako eo lekgotla la ketsamolao le qhalwang ka yona kapa nako ya yona e fedile. Kgweletso e dbehang nako bakeng la dikgetho e ka nehelwa pele kapa ka mora ho fellwa ke nako ha lekgotla la ketsamolao la provense.

[Karolwana (2) e fetotswe ke 1 ya Molao 4 wa 1999.]

(3) Ha eba sephetho sa dikgetho tsa lekgotla la ketsamelao la provense le sa phatlalatswa nakong e balletsweng karolong 190, kapa ha dikgetho di ka beelwa ka thoko ke lekgotla la moalo, Mopresidente, ka phatlalatso, o tshwanetse hore a behe letsatsi le leng la dikgetho tse ding tse tshwanetseng ho tshwarwa matsatsing a 90 ka mora hore nako e fele kapa ka letsatsi leo dikgetho di ileng tsa behellwa ka thoko.

(4) Lekgotla le ketsamolao la provense le ntse le na le matla a ho sebetsa ho tloha mohlang le qhalwang kapa ha nako ya lona e fela, ho fihlela pele ho letsatsi la dikgetho tsa lekgotla la ketsamolao le leng.

Ho fedisa makgotla a ketsamolao a diprovense pele nako e balletsweng e fela

109. (1) Tonakgolo ya provense e lokela ho fedisa lekgotla la ketsamolao la provense ha eba—

(a) lekgotla la ketsamolao le amohetse qeto ya ho fedisa ka tshehetso ya bongata ba ditho tsa yona; hape

(b) dilemo tse tharo di fetile esale lekgotla la ketsamolao le kgethilwe.

(2) Tonakgolo e tshwereng mokobobo e lokela ho fedisa lekgotla la ketsamolao la provense ha eba—

(a) ho na le sekgeo sa mosebetsi kantorong ya Tonakgolo; le ha

(b) lekgotla la ketsamolao le hloleha ho kgetha Tonakgolo nakong ya matsatsi a 30 ka mora hoba sekgeo se hlahelle.

Kopano le dinako tsa phomolo

110. (1) Ka mora dikgetho, kopano ya pele ya lekgotla la ketsamolao la provense e lokela ho dula ka nako le letsatsi le hlwauweng ke moahlodi ya kgethuweng ke moahlodi e moholo, empa e seng ka mora matsatsi a 14 phatlalatso ya dikgetho e entswe. Lekgotla la ketsamolao la provense le ka beha nako le bolele ba dikopano tse ding le dinako tsa phomolo.

[Karolwana (1) e fetotswe ke karolo 8 ya Molao wa tokiso ya botshelela ya Molaotheo wa 2001.]

(2) Tonakgolo ya provense a ka bitsa kopano e ikgethileng ya lekgotla la ketsamolao la provense nako e nngwe le e nngwe ho ka tshohla dintlha tse ikgethileng.

(3) Lekgotla la ketsamolao le ka ikgethela moo le batlang ho kopanela teng ka mehla.

Sepikara le Motlatsi wa Sepikara

111. (1) Kopanong ya pele ka mora dikgetho, kapa ha ho hlokeha hore ho kwalwe sekgeo, lekgotla la ketsamolao le lokela ho kgetha Sepikara le Motlatsi wa Sepikara ho ditho tsa yona.

(2) Moahlodi ya thontsweng ke Moahlodi e Moholo o lokela ho ba modulasetulo wa dikgetho tsa Sepikara. Sepikara e tla ba modulasetulo dikgethong tsa Motlatsi wa Sepikara.

[Karolwana (2) e fetolwa ke karolo 9 ya Molao wa tokiso ya botshelela ya Molaotheo wa 2001.]

(3) Tsamaiso e ngotsweng Karolong A ya Shejulu 3 e sebediswa ha ho kgethwa Sepikara le Motlatsi wa Sepikara.

(4) Lekgotla la ketsamolao la provense le ka tlosa Sepikara kapa Motlatsi wa Sepikara mosebetsing ka ho etsa qeto. Bongata ba ditho tsa lekgotla la ketsamolao di be teng ha ho nkuwa qeto eo.

(5) Ho ya ka melao le ditaelo tsa yona, lekgotla la ketsamolao la provense le ka kgetha dithong tsa lona badulasetulo ba bang ho thusana le Sepikara le Motlatsi wa Sepikara.

Diqeto

112. (1) Ka ntle ha eba Molaotheo o hlalosang ka mokgwa mong—

(a) boholo ba ditho tsa lekgotla la ketsamolao la provense bo lokela ho ba teng pele ho ka kgethwa Bili kapa phetolo ya Bili;

(b) bonyane karolo e le nngwe-borarong ya ditho e lokela ho ba teng pele ho ka kgethwa taba efe kapa efe pele ho lekgotla la ketsamolao; mme

(c) dipotso tsohle pele ho buisanwa ka tsona ke lekgotla la ketsamolao la provense di nahanwa ke boholo ba dikgetho tse entsweng.

(2) setho seo e leng Modulasetulo wa lekgotla la ketsamolao la provense a ke ke a kgetha empa—

(a) o lokela ho etsa kgetho e fanang ka tharollo ha ho na le dikgetho tse lekaneng ka mahlakoreng a mabedi a potso; le

(b) hore a ka etsa kgetho ha potso eo ho buisanweng ka yona e ka qetwa ka tshehetso ya dikgetho tsa bonyane karolo tse pedi borarong tsa ditho tsa lekgotla la ketsamolao.

Ditokelo tsa baromuwa ba ka mehla lekgotleng la ketsamolao la provense

113. Baromuwa ba provense ba ka mehla Lekgotleng la Naha la Diprovense ba ka ba teng mme ba ka bua lekgotleng la ketsamolao la provense le dikomiting tsa bona empa ba ke ke ba kgetha. Lekgotla la ketsamolao le ka hloka morumuwa wa ka mehla ho ba teng lekgotleng la ketsamolao kapa dikomiting tsa lona.

Matla a makgotla a ketsamolao a diprovense

114. (1) Ha le sebdisa matla a lona a ho etsa molao, lekgotla la ketsamolao la provense le ka—

(a) nahana, fetisa, fetola kapa ya qhelela thoko Bili efe kapa efe e ka pela lona; le ho

(b) qapa kapa ho hlophisa molao, ka ntle le Dibili tsa tjhelete.

(2) Lekgotla la ketsamolao la provense le lokela ho nehelana ka metjha—

(a) ho etsa bonnete hore makala ohle a provense a phethahatso a puso provenseng a ikarabella ho yona; e be e

(b) behe leihlo hodima—

(i) tshebediso ya bolaodi ba phethahatso ba provense provenseng, le ho kenngwa tshebetsong ha mola; mmoho le

(ii) lekala lefe kapa lefe la puso provenseng.

Bopaki kapa lesedi le ka pela makgotla a ketsamolao

115. Lekgotla la ketsamolao la provense kapa komiti efe kapa efe ya lona e ka—

(a) bitsa mang kapa mang ho tla hlahella ka pela yona ho tla fana ka bopaki ka ho ikana le ho itlama kapa ho fana ka ditokomane;

(b) batla motho ofe kapa ofe kapa mokgatlo wa provense o tlalehe ho lona;

(c) qobella, ho ya ka dipehelo tsa lekgotla la ketsamolao kapa melao le ditaelo, motho ofe kapa ofe kapa mokgatlo o tsamaelanang le dimemo kapa tlhoko ho ya ka dipehelo tsa serapa (a) kapa (b); le

(d) ho amohela diphethishene, boemedi kapa dithomelo tse tswang ho mang kapa mang ya di kgothaletseng.

Ditlhophiso tse ka hare, ditsamaiso le mekgwa ya makgotla a ketsamolao a diprovense

116. (1) Lekgotla la ketsamolao la provense le ka—

(a) lekanya le ho laola ditlhophiso tsa lona tse ka hare, ditsamaiso le mekgwa; le ho

(b) iketsetsa melao le ditaelo tse tobaneng le merero ya lona ho ntse ho hopolwa boemedi le seabo sa demokrasi, boikarabelo, ponaletso le ho ba le seabo ha setjhaba..

(2) Melao le ditaelo tsa lekgotla la ketsamolao la provense e lokela ho hlophisetsa—

(a) ho thehwa, sebopeho, matla, mesebetsi, ditsamaiso le nako ya tshebetso ya dikomiti tsa lona;

(b) ho ba le seabo ditshebetsong tsa lekgotla la ketsamolao le dikomiti tsa teng tsa mekga yohle e menyane e emetsweng lekgotleng la ketsamolao ka mokgwa o itshetlehileng le demokrasi;

(c) ho thusa ka tjhelete le taolo ho mokga o mong le o mong wa dipolotiki o emetsweng lekgotleng la ketsamolao, ho ipapisitswe le boemedi ba teng, ho thusa mokga o mong le o mong le moetapele wa ona ho sebetsa ka lekgotleng la ketsamolao; le

(d) ho elellwa moetapele wa mokga o nang le ditho tse ngata lekgotleng la ketsamolao jwalo ka Moetapele wa Kganyetsano.

Menyetla

117. (1) Ditho tsa lekgotla la ketsamolao la provense le baromuwa ba ka mehla ba provense ba Lekgotla la Naha la Diprovense—

(a) ba na le tokoloho ya puo ka hara lekgotla la ketsamolao le dikomiting tsa lona ho ya ka melao le ditaelo; mme

(b) ba ke ke ba qoswa makgotleng a dinyewe tsa phedisano le a tsa bosenyi, ho tshwarwa, kapa ho senyeha ka lebaka la —

(i) taba efe kapa efe eo ba e buileng, ba e hlahisitseng kapa ya romelwa ho lekgotla la ketsamolao kapa dikomiti dife kapa dife tsa yona; kapa

(ii) ntho e nngwe le e nngwe eo ba e buileng mme ya hlahiswa kapa ya romelwa ho lekgotla la ketsamolao kapa e nngwe le e nngwe ya dikomiti tsa yona.

(2) Menyetla e meng le ditshireletso tsa lekgotla la ketsamolao la provense le ditho tsa lona di ka hlaloswa ka molao wa naha.

(3) Meputso, meropotso le dikuno tse leshwang ditho tsa lekgotla la ketsa molao la provense ke melato e leshwang ho tswa Letloleng la Lekeno la Provense.

Ho fihlella setjhaba le ho kenya letsoho makgotleng a ketsamolao a provense

118. (1) Lekgotla la ketsamolao la provense le lokela ho—

(a) nolofatsa ho ba le seabo melaong le ditsamaisong tse ding tsa ketsamolao le dikomiti tsa lona; le

(b) tsamaisa morero ka mokgwa o bonaletsang le ho tshwara dikopano tsa lona le tsa dikomoti setjhabeng, empa ho nkuwe mehato e utlwahalang—

(i) ho laola ho fihlella setjhaba, ho kenyeletswa ho fihlella masedinyana, lekgotleng la ketsamolao le dikomiti tsa lona; le

(ii) ho nehelana ka hop setjhwa ha motho le moo ho hlokahalang ho thibelwa kapa ho tloswa ha motho e mong le e mong.

(2) lekgotla la ketsamolao la provense le ka se qhelele setjhaba ka thoko ho kenyeletswa le masedinyana kopanong ya komiti ntle le ha e ba ho na le mabaka mme ho kgonahala ho ka etsa jwalo setjhabeng sa demokrasi.

Tsebiso ya Dibili

119. Ke ditho feela tsa Lekgotla la Phethahatso la provense kapa komiti kapa setho sa lekgotla la ketsamolao la provense le ka tsebisang Bili lekgotleng la ketsamolao, empa ke feela setho sa Lekgotla la Phethahatso se ikarabellang ho tsa ditjhelete provenseng, se ka tsebisang Bili ya tjhelete lekgotleng la ketsamolao.

Dibili tsa Tjhelete

120. (1) Bili e ba Bili ya tjhelete e bang—

(a) e aba tjhelete

(b) e lefisa lekgetho, ditefello le ditlameho

(c) e fedisa kapa e fokotsa kapa e nehelana tlohelliso, lekgetho le leng le le leng la provense, ditefello le ditlameho le

(d) ho nehelane ka tumello ya ditefiso ho Letlole la Lekeno la Provense.

(2) Bili ya tjhelete e ka se sebetsane le dintlha tse ding, ntle le—

(a) dintlha tse tlasa kabo ya tjhelete

(b) morwalo, phediso kapa phokotso ya lekgetho, ditefello, ditlamo tsa provense

(c) ho nehelana ka tlohelliso ya lekgetho, ditefello le ditlamo kapa

(d) ho nehelana ka tumello ya tefiso kgahlano le Letlole la Lekeno la Provense.

(3) Molao wa provense o lokela ho hlophisetsa tsamaiso eo ka yona lekgotla la ketsamolao la provense le ka fetolang Bili ya tjhelete ka teng.

[Karolo 120 e fetotswe ke karolo 3 ya Molao wa tokiso ya bosupa ya Molaotheo wa 2001.]

Ho dumela Dibili

121. (1) Tonakgolo ya provense e lokela ho ananela le ho saenela Bili e fetisitsweng ke lekgotla la ketsamolao la provense ho ya ka dipehelo tsa Kgaolo ena kappa ebang Tonakgolo a le lekgonono ka tumellano ya Bili, e kgutlisetswe lekgotleng la ketsamolao ho ya e hlahlobisisa.

(2) e bang ka mora ho nahanisiswa Bili e dumellana le ho se kgotsofale ha Tonakgolo, Tonakgolo a dumele ho saena kapa a ka—

(a) ananela le ho saenela Bili eo; kapa

(b) a e fetisetse Lekgotleng la Molaotheo hore le etse qeto ka tumellano ya ho ba Molaotheong.

(3) Ha eba Lekgotla la Molaotheo le ka etsa qeto ka hore Bili e itshetlehile ka Molaotheo, Tonakgolo a e ananele mme a e saenele.

Kopo ka ditho Lekgotleng la Molaotheo

122. (1) Ditho tsa lekgotla la ketsamolao la provense di ka kopa Lekgotleng la Molaotheo taelo e etsang Molao kapa karolo ya molao wa provense o be kgahlano le Molaotheo.

(2) Kopo—

(a) e lokela ho tshehetswa ke bonyane 20 phesente ya ditho tsa lekgotla la ketsamolao; mme

(b) e etswe matsatsing a 30 a letsatsi leo Tonakgolo a e ananetseng ka lona mme a ba a saenele Molao oo.

(3) Lekgotla la Molaotheo le ka laela hore Molao ohle kapa karolo ya ona eo e leng ntlha ya kopo ya dipehelo tsa karolwana (1) ha e na matla ho fihlela Lekgotla le etsa qeto ka kopo, ha eba—

(a) hona ho tla ba molemong wa toka; mme

(b) kopo e na le hona ho ka atleha.

(4) ha eba ha e a atleha Lekgotla la Molaotheo le ka laela hore bakopi ba lefe ditshenyehelo ha eba kopo e ke ke ya atleha.

Phatlalatso ya Melao ya provense

123. Bili e ananetsweng ya ba ya saenelwa ke Tonakgolo ya provense e tla ba Molao wa provense, e phatlalatswe ka pele mme e sebediswe ha e phatlaladitswe kapa nakong e latelang e lekanyeditswe ho ya ka Molao.

Poloko ya Melao ya provense

124. Kgatiso e saennweng ya Molao wa provense ke bopaki bo felletseng ba dipehelo tsa Molao oo, mme ho ba o phatlalatswe, e lokela ho nehelwa Lekgotla la Molaotheo hore e tle e bolokwe.

Makgotla a phethahatso a Diprovense

Bolaodi ba makgotla a phethahatso a diprovense

125. (1) Bolaodi ba makgotla a phethahatso a provense bo matsohong a Tonakgolo ya provense eo.

(2) Tonakgolo o sebedisa matla a bolaodi ba phethahatso ha mmoho le ditho tse ding tsa Lekgotla la Phethahatso, ka ho—

(a) kenya tshebetsong molao wa provense provenseng;

(b) kenya tshebetsong melao yohle ya naha a lenaneng la Shejulu 4 kapa 5 ka ntle ha eba Molaotheo kapa Molao wa Palamente o ka hlalosa ka tsela e nngwe;

(c) tsamaisong ya provense, molao wa naha ntle le a hlalositsweng lenaneng le Shejulung 4 kapa 5 ka ntle ha eba Molaotheo kapa Molao wa Palamente o hlalosa ka tsela e nngwe;

(d) theha le ho kenya tshebetsong leano la provense;

(e) hokanya mesebetsi ya tsamaiso ya provense le mafapha a teng;

(f) hlophisa le ho theha molao wa provense;

(g) phethisa mosebetsi ofe kapa ofe o abetsweng ho ya ka dipehelo tsa Molaotheo kapa Molao wa Palamente.

(3) Provense e na le matla a bolaodi a phethahatso ho ya ka dipehelo tsa karolwana (2)

(b) ho fihlela moo provense e nang le matla a taolo a ho ba le boikarabelo. Mmuso wa naha ho ya ka molao kapa ditsela tse ding, o tlameha ho thusa provense ho ntshetsa pele matla a provense a hlokehang ho phethisa ka botlalo le ka ho etsa mesebetsi ya bona e hlalositsweng karolwaneng (2).

(4) Kgohlano efe kapa efe e mabapi le tsamaiso ya provense ho ya ka mosebetsi ofe kapa ofe e lebiswe Lekgotleng la Naha la Diprovense hore ho tle ho etswe qeto matsatsing a 30 a letsatsi leo ho builweng ka lona Lekgotleng.

(5) Ho ya ka karolo 100, ho sebediswa ha molao wa provense provenseng ke matla a phethahatso a ikgethileng a provense.

(6) Lekgotla la phethahatso la provense le lokela ho sebetsa ho ya ka—

(a) Molaotheo; le

(b) Molaotheo wa provense, ebang Molaotheo o fetisitswe provenseng.

Kabo ya mosebetsi

126. Setho sa Lekgotla la Phethahtso la provense se ka nna sa abela matla afe kapa afe mosebetsi o tlamehileng ho phethwa kapa ho etswa ho ya ka dipehelo tsa Molao wa Palamente kapa Molao wa provense, Lekgotleng la Masepala. Mosebetsi o—

(a) lokela ho ba ka dipehelo tsa tumellano mahareng a setho se nepahetseng sa Lekgotla la Phethahatso le Lekgotla la Masepala;

(b) lokela ho dumellana le Molao ho ya ka dipehelo tseo matla a nepahetseng kapa mosebetsi o tsamaiswang kapa o phethwang ka teng; mme

(c) etsahala ka nako ya kgweletso ka Tonakgolo.

Matla le mesebetsi ya Ditonakgolo

127. (1) Tonakgolo ya provense e na le matla le mesebetsi e abetsweng maemo ao ke Molaotheo le molao ofe kapa ofe.

(2) Tonakgolo ya provense o ikarabella ho—

(a) ananela le ho saenela Dibili;

(b) busetsa Bili lekgotleng la ketsamolao la provense hore e yo hlahlojwa hore Bili eo e maemong a Molaotheo;

(c) fetisetsa Bili Lekgotleng la Molaotheo ho etsa qeto ka maemo a Bili ho ya ka Molaotheo;

(d) epa pitso ya lekgotla la ketsamolao ho ba kopanong ya tshohanyetso hore ho tshohlwe ditaba tsa bohlokwa;

(e) thonya dikhomishene tsa dipatlisiso; le

(f) bitsa referendamo provenseng ho ya ka molao wa nah.

Ho kgethwa ha Ditonakgolo

128. (1) lekgotla la ketsamolao la provense le tlameha ho kgetha mosadi kapa monna hara ditho tsa yona hore e be Tonakgolo ya provense kopanong ya yona ya pele ka mora dikgetho le ha ho hlokeha ho tlatsa sekgeo sa mosebetsi,.

(2) Moahlodi ya thontsweng ke Moahlodi e moholo o lokela ho ba modulasetulo ha ho kgethwa Tonakgolo. Tsamaiso e ngotsweng karolong A ya Shejulu 3 e sebediswa ha ho kgethwa Tonakgolo.

[Karolwana (2) e fetotswe ke karolo 10 ya Molao wa tokiso ya botshelela ya Molaotheo wa 2001.]

(3) Dikgetho tsa ho kwala sekgeo sa mosebetsi wa Tonakgolo di lokela ho tshwarwa letsatsing le ka nako e behilweng ke Moahlodi e moholo empa ho se fete matsatsi a 30 sekgeo sa mosebetsi se hlahile.

[Karolwana (3) e fetotswe ke karolo 10 ya Molao wa tokiso ya botshelela ya Molaotheo wa 2001.]

Qaleho ya Tshebetso ya Ditonakgolo

129. Motho ya kgethetsweng ho ba Tonakgolo o lokela ho kena mosebetsing matsatsing a mahlano, ka ho ikana kapa a itlame ka botshepehi Rephaboliking le boikokobetso ba Molaotheo ho ya ka pehelo ya shejulu 2.

Nako ya tshebetso ya Ditonakgolo le ho tloswa ha bona

130. (1) Nako ya tshebetso ya Tonakgolo e qala mohlang a kenang mosebetsing mme e fele ha ho hlaha sekgeo kapa mohlang motho ya kgethetsweng ho ba Tonakgolo a kena tshebetsong.

(2) Ha ho motho ya lokelang ho ba Tonakgolo ka makgetlo a fetang a mabedi empa ha motho a ne a kgethetswe ho kwala sekgeo ofising ya Tonakgolo, nako e pakeng tsa dikgetho tseo le dikgetho tsa Tonakgolo ya hlahlamang, ha e ballwe jwalo ka mosebetsi o mong.

(3) Lekgotla la ketsamolao la provense, ho ya ka qeto e nkilweng ka kgetho e tsheheditsweng ya bonyane ditho tse pedi borarong, ho ka tloswa Tonakgolo mosebetsing ka tlasa mabaka a latelang—

(a) tlolo empe ya Molaotheo kapa molao;

(b) boitshwaro bo bobe ka ho fetisisa; kapa

(c) ho hloleha ho phetha mesebetsi ya ofisi.

(4) Mang kapa mang ya tlositsweng ofising ya Tonakgolo ho ya ka karolwana (3)(a) kapa (b) a ke ke a fumana dikuno tsa ofisi eo mme a ke ke a sebetsa kae kapa kae ofising ya setjhaba.

Ditonakgolo tsa nakwana

131. (1) Ha Tonakgolo e le siyo kapa e sitwa ho phetha mesebetsi ya maemo a Botonakgolo kapa nakong eo ho hlahileng sekgeo sa mosebetsi ofising ya Tonakgolo, mosebeletsi wa mmuso o tshwarela Tonakgolo marapo jwalo ka ha ho hlalositswe ka tlase:

(a) Setho sa Lekgotla la Phethahatso se thontsweng ke Tonakgolo.

(b) Setho sa Lekgotla la Phethahatso se thontsweng ke ditho tse ding tsa Lekgotla la Phethahatso.

(c) Sepikara, ho fihlela lekgotla la ketsamolao le kgetha setho se seng sa lona.

(2) Tonakgolo ya nakwana e na le boikarabelo, matla le mesebetsi ya Tonakgolo.

(3) Pele a nka boikarabelo, matla le mesebetsi ya Tonakgolo, Tonakgolo ya nakwana e lokela ho nka kano kapa boitlamo ba botshepehi malebana le Rephaboliki le boikokobetso tlasa Molaotheo ka moo ho ngotsweng Shejulung 2.

Makgotla a Phethahatso

132. (1) Lekgotla la Phethahatso la provense le bopilwe ka Tonakgolo eo e leng hlooho ya Lekgotla le ditho tse seng ka tlase ho tse hlano mme di sa fete leshome ka palo tse thontsweng ke Tonakgolo hara ditho tsa lekgotla la ketsamolao la provense.

(2) Tonakgolo ya provense ke yena ya thonyang ditho tsa Lekgotla la Phethahatso, ho ba abela matla le mosebetsi, mme o na le tokelo ya ho ba leleka.

Boikarabelo

133. (1) Ditho tsa Lekgotla la Phethahatso ya provense di na le boikarabelo mesebetsing ya phethahatso eo di e abetsweng ke Tonakgolo.

(2) Ditho tsa Lekgotla la Phethahatso ya provense di na le boikarabelo ha mmoho le ka bonngwe ba ikarabella ho lekgotleng la ketsamolao ka phethiso ya mesebetsi ya bona.

(3) Ditho tsa Lekgotla la Phethahatso ya provense di lokela ho—

(a) sebetsa ho ya ka taolo ya Molaotheo le ha molaotheo wa provense o se o fetisitswe, le ka molao oo wa motheo; le

(b) ho fa lekgotla la ketsamolao ditlaleho tse felletseng le tsa ka mehla ka merero eo ba e sebedisang.

Ho tswelapele ha Makgotla a phethahatso ka mora dikgetho

134. Nakong eo ho tshwarwang dikgetho tsa lekgotla la ketsamolao tsa diprovense, Lekgotla la Phethahatso le ditho tsa lona di kgona ho sebetsa ho fihlela motho ya kgethilweng ho ba Tonakgolo a be a kena mosebetsing.

Kano kapa boitlamo

135. Pele ditho tsa Lekgotla la Phethahatso la provense di qala ho etsa mesebetsi ya tsona, di lokela ho ikana kapa ho itlama hore di tla ba le botshepehi Rephaboliking le ho ikokobeletsa Molaotheo ho ya ka Shejulu 2.

Boitshwaro ba ditho tsa Makgotla a Phethahatso

136. (1) Ditho tsa Lekgotla la Phethahatso la provense di lokela ho sebetsa ho ya ka taolo ya maemo a boitshwaro e balletsweng ke molao wa naha.

(2) Ditho tsa Lekgotla la Phethahatso tsa provense di se ke—

(a) tsa etsa mosebetsi ofe kapa ofe oo ba ka putswang ka ona;

(b) tsa phela ka mokgwa o sa dumellaneng le maemo a tsona, kapa tsa ikenya mathateng a hore ho be teng kgohlano mahareng a boikarabelo ba bona ba mmuso le maphelo a bona; kapa

(c) tsa sebedisa maemo a tsona kapa tsebiso efe kapa efe e matleng a tsona kapa ho ithuisa kapa ho atlehisa motho e mong feela ka ntle ho tokelo.

Phethiso ya mesebetsi

137. Ka kgweletso, Tonakgolo e ka abela setho sa Lekgotla la Phethahatso—

(a) tsamaiso ya molao ofe kapa ofe o abetswe setho se seng; kapa

(b) matla afe kapa afe kapa mosebetsi oo molao o o beile matleng a setho se seng.

Kabelo ya nakwana ya ho abelwa mesebetsi

138. Tonakgolo ya provense e ka abela setho sa Lekgotla la Phethahatso matla afe kapa afe kapa mosebetsi wa setho se seng se siyo mosebetsing kapa se sa tsebe ho phethisa tshwanelo kapa ho phethisa mosebetsi oo.

Tlhokomelo ya provense mmusong wa selehae

139. (1) Ha masepala a sitwa kapa a sa phethise mosebetsi wa hae wa bohlokwa ho ya ka dipehelo tsa Molaotheo kapa molao, phethahatso ya provense e lokela ho ka kena dipakeng ka ho nka bohato ho ka phethisa setlamo seo, ho kenyeletswa—

(a) ho nehelana ka taelo ho Lekgotla la Masepala, e hlalosang boholo ba ho hlolwa ho phethisa ditokelo le ho hlalosa mehato e hlokehang ho fihlella ditokelo; le

(b) ka ho nka boikarabelo mabapi le ditokelo masepaleng oo ka moo ho hlokahalang ka teng—

(i) ho boloka maemo a bohlokwa a setjhaba kapa ho kgotsofatsa maemo mabapi le ho fana ka tshebeletso;

(ii) ho thibela Lekgotla leo la Masepala ho etsa hampe kgahlanong le ditabatabelo tsa masepala kapa provense kaofela; kapa

(iii) ho boloka tshebedisano moruong.

(c) ho qhalwa ha lekgotla la masepala le ho kgethwa ha motsamaisi ho fihlela lekgotla le letjha la masepala le kgethwa, e bang maemo a ikgethang a dumella bohato bo jwalo.

(2) Ha phethahatso ya provense e kena dipakeng mererong ya masepala ho ya ka karolwana (1)(b)—

(a) e tshwanetse ho nehelana ka tsebiso e ngotsweng ya ho kena dipakeng ho—

(i) setho sa Kabinete se ikarabella ho tsa mmuso wa selehae; le

(ii) Lekgotla la ketsamelao la provense le Lekgotla la naha la Diprovense matsatsing a 14 ka mora hore ho kena dipakeng ho qalelle;

(b) ho kena dipakeng ho tlameha ho emiswa ebang—

(i) setho sa Kabinete se ikarabellang ho tsa mmuso wa selehae a hanane le ho kena dipakeng matsatsing a 28 ka mora hore ho kena dipakeng ho qalelle kapa pheletsong ya nako ya ho kena dipakeng; kapa

(ii) Lekgotla le hanane le ho kena dipakeng matsatsing a 180 ka mora hore ho kena dipakeng ho qalelle kapa mafellong a nako eo ho kena dipakeng e sa dumellwang.

(c) Lekgotla le tshwanetse ho shebisisa ho kena dipakeng nako le neko mme e nehelane ka dikgothaletso lekgotleng la phethahatso la provense ha ho kena dipakeng ho ntse ho tswela pele.

(3) e bang le kgotla la masepala le fediswa holatela karolwana (1)(c)—

(a) Lekgotla la phethahatso la provense le tshwanetse ho nehela ka tsebiso e ngotsweng ya phediso hanghang ho—

(i) setho sa Kabiknete se ikarabella ho tsa mmuso wa selehae; le

(ii) lekgotla la ketsamelao la provense e amehang le Lekgotla la Naha la Diprovense;

(b) phediso e etsahala matsatsing a 14 ho tloha letsatsing la kamohelo ya tsebiso ho lekgotla ntle le ha behelwa ka thoko ke setho sa Kabinete kapa lekgotla pele nako ya matsatsi a 14 e fihla.

(4) e bang masepal o sa kgone ho phethisa ditlamo tsa teng ho latela Molaotheo kapa molao ho dumella tekanyetso kapa metjha ya phahamiso ya lekgetho e hlokahalang ho ka bakeng la ditekanyetso, lekgotla la phethahatso la provense e amehang le tshwanetse ho nka bohato ka ho etsa bo nnete hore tekanyetso kapa metjha e phahamisang lekeno e a dumelwa ho kenyeleditswe ho qhalwa ha Lekgotla la masepala le—

(a) ho kgetha motsamaisi ho fihlela lekgotla le letjha la masepala le kgethwa; le

(b) ho dumela tekanyetso ya nakwana kapa metjha ya ho phahamisa lekeno ho nehelana ka tshebetso e tswelang pele ya masepala.

(5) e bang masepala o tlola ditumellano tsa yona tsa ho nehelana ka ditshebeletso kapa ho fihlella ditumellano tsa teng tsa ditjhelete, lekgotla la phethahatso la provense e amehang le tshwanetse ho—

(a) ho kenya tshebetsong leano le tobaneng le bokgoni ba masepala ho ka nehelana ka ditshebeletso tsa teng kapa ho fihlella ditshebeletso tsa teng tsa ditjhelete, ele—

(i) boitokisetso ho latela molao wa naha; le

(ii) ho tlama masepala tshebetsong ya yona ya molao le bolaodi ba phethahatso, empa ha ho hlokahala ho rarolla qaka ditsamaisong tsa yona tsa ditjhelete

(b) ho qhala lekgotla la masepala e bang masepala o sa kgone kapa o sa dumelle metjha ya melao ho kenyeleditswe tekanyetso kapa metjha e phahamisang lekeno mme e hlokahala leanong la thuso, le—

(i) ho kgetha motsamaisi ho fihlela ho kgethwa lekgotla le letjha la masepala

(ii) ho dumela ditekanyetso tsa nakwana kapa metjha e phahamisang lekeno kapa metjha e meng le e meng e thusang leano la thuso ho ka nehelana ka ntshetsopele ya tshebetso ya masepala; kapa

(c) e bang lekgotla la masepala le sa qhalanngwe ho latela karolo (b) ho nka maikarabelo bakeng la ho kenya tshebetsong leano la thuso ka mokgwa oo masepala o se nang ho kgona ho kenya leano la thuso tshebetsong ka tsela e nngwe.

(6) e bang lekgotla la phethahatso la provense le kena dipakeng ho masepala ho latela karolwana (4) kapa (5), e tshwanetse e nehelane ka tsebiso e ngotsweng ya ho kena dipakeng ho—

(a) setho sa Kabinete se ikarabella ho tsa mmuso wa selehae; le

(b) matsatsi a supileng ka mora hore ho kena dipakeng ho qalelle lekgotleng la ketsamelao la le amehang le Lekgotla la Naha la Diprovense.

(7) e bang lekgotla la phethahatso la provense le sa kgone ho sebedisa matla a lona ka ho phethahala kapa ho phetha mesebetsi e hlaloswang karolwaneng (4) kapa (5), lekgotla la phethahatso la naha le tshwanetse le kene dipakeng ho latela karolwana

(4) kapa (5) ho na le lekgotla la phethahatso la provense e amehang.

(8) molao wa naha o ka laola ho kenngwa tshebetsong ha karolo ena, ho kenyeleditswe tsamaiso e thehilweng ke karolo ena.

[Karolo 139 e fetotswe ke karolo 4 ya Molao wa tokiso ya leshome le motso o le mong ya Molaotheo wa 2003.]

Diqeto tsa phethahatso

140. (1) Qeto ya Tonakgolo ya provense e be e ngotsweng ha eba e—

(a) nkuwa ho ya ka dipehelo tsa molao; kapa

(b) na le ditlamorao tsa semolao.

(2) Qeto e ngotsweng ke Tonakgolo e saenwe hape ke setho se seng sa Lekgotla la Phethahatso ha eba qeto eo e ama mosebetsi o abetsweng setho seo se seng.

(3) Dikgweletso, melao le disebediswa tse ding tsa melawana ya provense di lokela ho fihlellwa ke setjhaba.

(4) Lekgotla la ketsamolao la provense le ka hlalosa mokgwa oo ka ona, le boholo boo, disebediswa tse hlalositsweng karolwaneng (3) di tlameha ho—

(a) tekelwa lekgotla la ketsamolao; le

(b) ananelelwa ke lekgotla la ketsamolao la provense.

Ditlhahiso tsa ho se tshepe

141. (1) Ha eba lekgotla la ketsamolao la provense, ho ya ka kgetho e tshehetswang ke boholo ba ditho tsa yona le hlahisa tshisinyo ya ho se tshepe Lekgotleng la Phethahatso ho sa kenyeletswe Tonakgolo, Tonakgolo e lokela ho bopa Lekgotla botjha.

(2) Ha lekgotla la ketsamolao la provense, le tshehetswa ke boholo ba ditho tsa lona, mme le hlahise tshisinyo ya ho se tshepe Tonakgolo, Tonakgolo le ditho tse ding tsa Lekgotla la Phethahatso di lokela ho itokolla mosebetsing.

Melaotheo ya Diprovense

Kananelo ya melaotheo ya provense

142. Lekgotla la ketsamolao la provense le ka fetisa molaotheo wa provense kapa, moo ho hlokehang, le ka fetola molao oo wa motheo, ha eba bonyane karolo ya pedi borarong ya ditho e dumellana le Bili.

Dikahare tsa molaotheo wa provense

143. (1) Molaotheo wa provense kapa phetolo ya molaotheo, ha e a lokela ho ba kgahlano le Molaotheo, empa e ka fana ka—

(a) sebopeho sa lekgotla la ketsamolao le la phethahatso le mekgwa ya ho phetha mosebetsi e sa tshwaneng le eo ho fanweng ka yona Kgaolong ena; kapa

(b) mokgatlo, seabo, bolaodi le maemo a borena moo ho lokelang teng.

(2) Dipehelo tse ngotsweng molaotheong wa provense kapa phetolo ya molaotheo ho ya ka dipehelo tse serapeng (a) kapa (b) tsa karolwana (1)—

(a) di lokela ho nyalellana le maemo a karolo 1 le Kgaolo 3; mme

(b) e se nehe provense matla afe kapa afe kapa mosebetsi o welang ka—

(i) thoko ho sebaka sa tshebetso sa provense ho ya ka Shejulu 4 le 5; kapa

(ii) thoko ho matla le mesebetsi e abetsweng provense ke dikarolo tse ding tsa Molaotheo.

Tiiseletso ya melaotheo ya provense

144. (1) Ha lekgotla la ketsamolao la provense le fetisa molaotheo, kapa e fetola molaotheo, Sepikara sa lekgotla la ketsamolao o lokela ho fetisa tse ka hara molaotheo oo kapa phetolo ya molaotheo Lekgotleng la Molaotheo hore o tiiseletswe.

(2) Ho se be dikahare tsa molaotheo kapa phetolo ya molaotheo e bang molao ho fihlela Lekgotla la Molaotheo le tiisa hore—

(a) mantswe ao a fetisitswe tlasa dipehelo tsa karolwana 142; le

(b) mantswe kaofela a dumellana le dipehelo tsa karolo 143.

Ho saena, phatlalatso le ho boloka melaotheo ya provense

145. (1) Tonakgolo ya provense o lokela ho dumela, a be a saenele mantswe a molaotheo wa provense kapa phetolo ya molaotheo e tiiseditsweng ke Lekgotla la Molaotheo.

(2) mantswe a ananetsweng a ba a saenelwa ke Tonakgolo a lokela ho phatlalatswa Gazeteng ya Mmuso ya naha mme a sebediswe ka ona nako eo a phatlalatswang kapa nakong e tlang e tsamaelanang le molaotheo kapa phetolelo.

(3) mantswe a saennweng a molaotheo wa provense kapa phetolo ya molaotheo ke yona bopaki bo phethahetseng ba dipehelo tsa yona le, ka mora phatlalatso, lokela ho fetisetswa polokelong Lekgotleng la Molaotheo.

Kgohlang ya Melao

Dikgohlano pakeng tsa molao wa naha le wa diprovense

146. (1) Karolo ena e sebetsa kgohlanong e pakeng tsa molao wa naha le wa provense o ka tlasa sebaka sa tshebetso se ngotsweng Shejulung 4.

(2) Molao wa naha o sebetsa ka ho tshwana naheng kaofela, o tla hlakola molaong wa provense ha e meng ya maemo a latelang e ka pahethwa:

(a) molao wa naha o sebetsanang le merero e ke keng ya laolwa hantle ka molao o sebediswang ke diprovense tse fapaneng ka bonngwe;

(b) ditabatabelo tsa naha yohle di qosa hore taba eo e sebetswe ka ho tshwana naheng yohle, mme molao wa naha o fana ka tshwano eo ka ho theha—

(i) ditlwaelo le maemo;

(ii) meralo; kapa

(iii) dipholisi tsa naha.

(c) Molao o etswang wa naha o a hlokeha bakeng sa—

(i) ho boloka tshireletso ya naha;

(ii) ho boloka kopano moruong;

(iii) ho sireletsa kgwebo e akaretsang e mabapi le tsamaiso ya thepa, ditshebeletso, matlotlo le mosebetsi;

(iv) ntshetso pele ya mesebetsi ya moruo naheng yohle;

(v) ntshetso pele ya menyetla e lekanang kapa phihlello e lekanang ho ditshebeletso tsa mmuso; kapa

(vi) tshireletso ya tikoloho.

(3) Molao wa naha o okametse molao wa provense ha eba molao wa provense o ikemiseditse ho thibela ketso e ka bang ha e amohelehe ya provense—

(a) tse ka sitisang moruo, bophelo bo botle le tshireletseho ya provense e nngwe kapa ya naha ka kakaretso;kapa

(b) tse ka sitisang ho kenngwa tshebetsong ha leano la naha, kgwebong.

(4) Ha ho na le ho se dumele ka hore molao wa naha o loketse sepheo se balletsweng karolwaneng (2)(c), mme ho se dumele hoo ho hlahiswa kgotla hore ho nkuwe qeto, lekgotla le amohele kapa le qhelele thoko molao ka Lekgotla la Naha la Diprovense.

(5) Molao wa provense o okametse molao wa naha ha eba karolo (2) kapa (3) e sa sebetse.

(6) Molao o entstsweng ho latela Molao wa Palamente kapa Molao wa provense o ka sebetsa feela e bang molao oo o ananetswe ke Lekgotla la Naha la Diprovense.

(7) Ha Lekgotla la Naha la Diprovense le sa etse qeto matsatsing a 30 kopanong ya yona ya pele molao o fetiseditswe ho yona, molao oo o tshwanetse ho nkuwa o dumetswe ke Lekgotla.

(8) Ha eba Lekgotla la provense le sa amohele molao o hlaloswang karolwaneng (6), matsatsing a 30 le entse qeto, le tshwanetse le lebise mabaka a ho se amohele molao ho bolaodi bo lebisitseng molao oo ho lona.

Dikgohlano tse ding

147. (1) Ha eba ho teng kgohlano pakeng tsa molao wa naha le pehelo e itseng ya molaotheo wa provense mabapi le—

(a) morero oo ka ona Molaotheo ona o hlokang kapa o hopotseng ho phetisa molao, molao wa naha o fetisa pehelo eo e amehang ya molaotheo wa provense; kapa

(b) bonamodi ka molao wa naha, tlasa dipehelo tsa karolo 44 (2), molao wa naha o tla okamela pehelo ya molaotheo wa provense; kapa

(c) morero o dibakeng tsa tshebetso tse badilweng Shejulung 4, karolo 146, e sebetsa jwalo ka ha eka pehelo e amehang ya molaotheo wa provense, ke molao wa provense o bolelwang karolong eo.

(2) Molao wa naha o bolelwang karolong 44 (2), o okametse molao wa provense tabeng ya merero e bolelwang dibakeng tsa tshebetso tse Shejulung 5.

Dikgohlano tse ke keng tsa rarollwa

148. Moo ngangisano ka kgohlano e ke keng ya rarollwa ke lekgotla, molao wa naha o okametse wa provense kapa molaotheo wa provense.

Boemo ba molao bo entsweng bo se na matla

149. Qeto ya lekgotla e reng molao o okametseng o mong ha e etse hore molao o okametseng e se hlole o ba le matla, feela molao oo o tla dula o sa sebetse, ha feela kgohlano e ntse e le teng.

Kutlwisiso ya kgohlang

150. Ha ho tshohlwe taba ya kgohlano e bonahalang pakeng tsa molao wa naha le wa provense kapa pakeng tsa molao wa naha le molaotheo wa provense, lekgotla le leng le le leng le lokela ho ikgethela tlhakiso efe kapa efe e nang le mabaka ya molao oo kapa molaotheo, e thusang hore kgohlano e qojwe, ka hodima tlhakiso e nngwe e ka bakang kgohlano.

The post Kgaolo 6: Diprovense appeared first on Keep It Constitutional.

Kgaolo 5

Mopresidente

83. Mopresidente—

(a) Ke Hlooho ya Puso le hlooho ya lekgotla la phethahatso la Naha;

(b) o lokela ho boloka, a sireletse a be a boulelle Molaotheo jwalo ka molao o okametseng e meng ka hara ka Rephaboliki; hape

(c) o ntshetse pele kopano ya setjhaba le se ka tswellisang Rephaboliki pele.

Matla le mosebetsi wa Mopresidente

84. (1) Mopresidente o na le matla ao a a filweng ke Molaotheo le molao, ho kenyeletswa e hlokehang hore a tle a phethise mesebetsi ya Hlooho ya puso le ya hlooho ya phethahatso ya naha.

(2) Mopresidente o ikarabella ho—

(a) dumeleng le ho saeneng Dibili;

(b) kgutlisetsa Bili Palamenteng hore e tle e hlahlojwe hape hore e loketse Molaotheo;

(c) kgutlisetsa Bili Lekgotleng la Molaotheo hore le etse qeto ka tumellano ya yona le Molaotheo;

(d) bitseng Seboka sa Naha, Lekgotla la Naha la Diprovense kapa Palamente ho tla kopana ka nako e sa tlwaelehang ho tshohla morero o ikgethileng;

(e) etsa kgetho efe kapa efe eo Molaotheo kapa molao e batlang Mopresidente a e etse, e se hlooho ya phethahatso ya naha;

(f) thonya dikhomishene tsa dipatlisiso;

(g) etsa kgweletso setjhabeng ho tshwara referandamo ho ya ka Molao wa Palamente;

(h) amohela le ho ananela baemedi ba mebuso le baemedi ba dikgwebo ba mebuso ya baditjhaba;

(i) thonya manqosa, baemedi ba nang le matla a phethahetseng, baemedi ba

mebuso;

(j) tshwarela kapa ho lokolla disenyi le ho hlakola ditefiso, dikotlo kapa

ditahlehelo; le

(k) neho tlotla.

[tsebiso ka kakaretso; tebiso e hlomphehang e entsweng Gazeteng ya Mmuso 24155 ya 6 Tshitwe, 2002 le Gazete ya Mmuso 25213 ya Phupu, 2003]

Bolaodi ba phethahatso ba Rephaboliki

85. (1) Matla a phethahatso Rephaboliking a diatleng tsa Mopresidente.

(2) Mopresidente o sebedisa matla a phethahatso mmoho le ditho tse ding tsa Kabinete, ka—

(a) ho kenya tshebetsong molao wa naha ntle le moo Molaotheo kapa Molao wa Palamente o hlalosang ka tsela e nngwe;

(b) ho ntshetsa pele le ho sebedisa leano la naha;

(c) ho hokahanya mesebetsi ya mafapha a puso le tsamaiso; le

(d) ho lokisetsa le ho theha molao; le

(e) ho phethisa mesebetsi e meng ya phethahatso eo ba e abetsweng ke Molaotheo kapa ke molao wa naha.

Ho kgethwa ha Mopresidente

86. (1) Kopanong ya pele ka mora dikgetho, le moo ho hlokehang teng ho tlatsa sekgeo sa mosebetsi, Seboka sa Naha se kgethe mosadi kapa monna ho ditho tsa sona ho ba Mopresidente.

(2) Moahlodi e moholo wa Lekgotla la Molaotheo e be modulasetulo wa dikgetho tsa Mopresidente kapa ho thongwe moahlodi e mong ho ba modulasetulo. Tsamaiso e ngotsweng kgaolong A ya Shejulu 3 e sebediswa le ho kgetheng Mopresidente.

[Karolwana (2) e lokisitswe ke karolo 6 ya Molao wa tokiso ya botshelela ya Molaotheo wa 2001.]

(3) Dikgetho tsa ho tlatsa sekgeo mosebetsing wa Mopresidente di lokela ho tshwarwa ka nako le ka letsatsi le behilweng ke Moahlodi e moholo empa ho se fete matsatsi a 30 a hoba ho qalwe ka mosebetsi.

[Karolwana (3) e lokisitswe ke karolo 6 ya Molao wa tokiso ya botshelela ya Molaotheo wa 2001.]

Nako ya ho qala ho sebetsa ya Mopresidente

87. Ha o kgethetswe ho ba Mopresidente o tlohela ho ba setho sa Seboka sa Naha mme matsatsing a mahlano, o tshwanetse o ikane kapa o itlamela botshepehi Rephaboloking le ho ikokobelletsa Molaotheo jwalo ka ha ho hlalositswe Shejulung 2.

Nako ya tshebetso ya Mopresidente

88. (1) Mopresidente o qala ho sebetsa ha a kena mosebetsing mme a qetelle ha ho hlaha mosebetsi kapa ha e mong ya kgethilweng e ba Mopresidente.

(2) Ha ho motho ya lokelang ho ba Mopresidente ka makgetlo a fetang bobedi empa ha motho a kgethetswe hore a sebetse e le mopresidente, nako e pakeng tsa ho kgethwa hoo le dikgetho tse latelang tsa Mopresidente ha e ballwe e le nako ya mosebetsi.

Ho tloswa ha Mopresidente

89. (1) Seboka sa Naha, ka qeto e tsheheditsweng ke bonyane pedi-tharong ya ditho tsa sona, se ka tlosa Mopresidente mosebetsing ka—

(a) ho tlola Molaotheo kapa molao;

(b) ho ba le boitshwaro bo bobe; kapa

(c) ho hloleha ho phetha mosebetsi wa hae.

(2) Mang kapa mang ya ntshitsweng mosebetsing wa Bopresidente ho ya ka karolwana (1)(a) kapa (b) a ke ke a kgola molemo ofe kapa ofe wa mosebetsi oo mme a ke ke a sebetsa mosebetsi ofe kapa ofe wa setjhaba.

Mopresidente wa nakwana

90. (1) Ha Mopresidente a le siyo Rephaboliking kapa a sitwa ho phetha mesebetsi ya Bopresidente kapa ho na le sekgeo sa mosebetsi kantorong ya Mopresidente, mosebeletsi wa mmuso jwalo ka ha ho hlalositswe ka tlase o tla tswa a sa tshwere marapo a Bopresidente:

(a) Motlatsi wa Mopresidente.

(b) Letona le thontsweng ke Mopresidente.

(c) Letona le thontsweng ke ditho tse ding tsa Kabinete.

(d) Sepikara, ho fihlela Seboka sa Naha se thonya setho se seng sa sona.

(2) Mopresidente wa nakwana o na le boikarabelo, matla le mesebetsi ya Mopresidente.

(3) Pele a nka boikarabelo, ditokelo le mesebetsi ya Mopresidente, Motlatsi wa Mopresidente o lokela ho ikana kapa ho itlamela botshepehi ho Rephaboliki le ho obamela Molaotheo ka moo ho ngotsweng ka teng Shejulung 2.

(4) Motho eo e leng Mopresidente wa nakwana ha a se a ikanne le ho itlama ka botshepehi ho Rephaboliki ha ho hlokehe hore a phethe ho ikana le ho itlama bakeng la sehla se seng e le Mopresidente wa nakwana bakeng la nako eo, ha mopresidente ya kgethuweng a kena kantorong.

[Karolwana (4) e kentswe ke karolo 1 ya Molao wa tokiso ya pele ya Molaotheo wa 1997.]

Kabinete

91. (1) Kabinete e bopilwe ka Mopresidente e leng hlooho ya Kabinete, Motlatsi wa Mopresidente le Matona.

(2) Mopresidente o thonya Motlatsi wa Mopresidente le Matona, a be a ba abele matla le mesebetsi mme a ka ba tebela mosebetsing.

(3) Mopresidente—

(a) o lokela ho kgetha Motlatsi wa Mopresidente hara ditho tsa Seboka sa Naha;

(b) a ka ikgethela palo efe kapa efe feela ya Matona hara ditho tsa Seboka sa Naha; mme

(c) a ka kgetha Matona a sa feteng bobedi ho bao e seng ditho tsa Seboka sa Naha.

(4) Mopresidente o lokela ho thonya setho sa Kabinete hore e be moetapele wa merero ya mmuso Sebokeng sa Naha.

(5) Motlatsi wa Mopresidente o lokela ho thusa Mopresidente ho phethiseng mesebetsi ya mmuso.

Boikarabelo

92. (1) Motlatsi wa Mopresidente le Matona ba na le boikarabelo ka matla le mesebetsi ya phethahatso eo ba e abetsweng ke Mopresidente.

(2) Ditho tsa Kabinete di na le boikarabelo mmoho le ka bomong Palamenteng mabapi le mesebetsi ya tsona.

(3) Ditho tsa Kabinete di lokela—

(a) ho sebetsa ho ya ka Molaotheo; mme

(b) ho tekela Palamente ditlaleho tse phethahetseng ka mehla mabapi le merero e matleng a tsona.

Batlatsi ba Matona

93. (1) Mopresidente a ka thonya—

(a) Palo e nngwe le e nngwe ya Batlatsi ba Matona dithong tsa Seboka sa Naha

(b) Batlatsi ba Matona ba sa feteng bobedi ho tswa ka ntle ho Seboka hore ba thuse ditho tsa Kabinete mme ba ka tebelwa mosebetsing.

(2) Motlatsa Letona ya kgethuweng ho latela karolwana (1)(b) o ikarabella Palamenteng bakeng la matla le mesebetsi ya hae.

[Karolo 93 e lokisitswe ke karolo 7 ya Molao wa tokiso ya botshelela ya Molaotheo wa 2001.]

Ho tswela pele ha Kabinete ka mora dikgetho

94. Ha ho tshwerwe kgetho ya Seboka sa Naha, Kabinete, Motlatsi wa Mopresidente, Matona le Batlatsi ba Matona ba ntse ba na le tokelo ya ho tswella pele ka mosebetsi ho fihlela motho ya kgethetsweng ho ba Mopresidente ke Seboka se hlahlamang seo a ba a kena mosebetsing.

Kano kapa boitlamo

95. Pele Motlatsi wa Mopresidente, Matona le Batlatsi ba Matona ba qala ho sebetsa, ba lokela hore ba nke kano kapa ba itlame ka botshepehi Rephaboliking le ho ikokobelletsa Molaotheo ho ya ka moo ho ngotsweng ka teng Shejulung 2.

Boitshwaro ba ditho tsa Kabinete le Batlatsi ba Matona

96. (1) Ditho tsa Kabinete le Batlatsi ba Matona ba lokela ho sebetsa ho ya ka mokgwa wa tshebetso e kgabane ya boitshwaro e balletsweng ke molao wa naha.

(2) Ditho tsa Kabinete le Batlatsi ba Matona ba ke ke—

(a) ba sebetsa mosebetsi o mong oo ba ka putswang ho ona.

(b) ba sebetsa ka mokgwa o sa dumellaneng le maemo a bona, kapa ba ikenya maemong a nang le kotsi ya kgohlano pakeng tsa mesebetsi ya bona ya semmuso le boikarabelo ba bona; kapa

(c) ba sebedisa maemo a bona kapa tsebo eo ba e tshepetsweng ho ithusa kapa ho putsa motho e mong ntle ho tshwanelo.

Ho fetiswa ha mesebetsi

97. Ka ho etsa kgweletso, Mopresidente a ka fetisetsa ho setho sa Kabinete—

(a) tsamaiso ya molao o mong le o mong o tshepetsweng ho setho se seng; kapa

(b) matla afe kapa afe kapa mosebetsi o tshepetsweng ke molao sethong se seng.

Kabelo ya nakwana ya mesebetsi

98. Mopresidente a ka abela setho se seng sa Kabinete matla kapa mosebetsi wa setho se seng se leng siyo mosebetsing kapa se sitwang ho phethisa taolo kapa mesebetsi eo.

Kabo ya mesebetsi

99. Setho sa Kabinete se ka abela matla le mosebetsi ofe kapa ofe o tlamehang ho phethwa ho ya ka Molao wa Palamente ho setho sa Lekgotla la Phethahatso la provense kapa lekgotla la mmasepala. Mosebetsi o tlameha ho—

(a) ba le tumellano mahareng a setho sa Kabinete le setho sa Lekgotla la Phethahatso kapa Lekgotla la Masepala;

(b) dumellana le Molao wa Palamente ho ya ka moo matla a lokelang kapa mosebetsi o phethilwe;

(c) e sebetsa ka mora kgweletso ya Mopresidente.

Tlhokomelo ya Naha tsamaisong ya provense

[Sehlooholo se lokisitswe ke karolo 2(a) ya Molao wa tokiso ya leshome le motso o le mong ya

Molaotheo wa 2003.]

100. (1) Ha provense e hloleha kapa e sa phethise ditshwanelo tsa yona tsa phethahatso ho ya ka Molaotheo kappa molao, lekgotla la naha le ka nka bohato bo tshwanelehang ho etsa bonnete ba ho phethisa ditshwanelo, ho kenyeletswa—

(a) ho fana ka taelo e lebisitsweng lekgotleng la phethahatso la provense, e hlalosang boholo ba ho hloleha ho phethisa ditshwanelo tsa yona le ho hlalosa mehato e hlokahalang ho ka fihlella ditshwanelo tseo; le

(b) ka ho nka boikarabelo ka tshwanelo e lokelang provenseng eo ho ya ka moo ho ka hlokahalang bakeng sa—

(i) ho boloka maemo a bohlokwa a naha kapa ho fihlella maemo a tlase a ho nehelana ka tshebeletso;

(ii) ho boloka kopano ya moruo;

(iii) ho boloka tshireletso ya naha; kapa

(iv) ho thibela hore provense e se ke ya etsa letho le lebe la ho nahanela provense e nngwe kapa naha yohle.

[Karolwana (1) e lokisitswe ke karolo 2(b) ya Molao wa leshome le motso o le mong ya Molaotheo

wa 2003.]

(2) E bang lekgotla la naha la phethahatso le kena dipakeng provenseng ho ya ka dipehelo tsa karolwana (1) (b)—

(a) le tshwanetse le nehalane ka tsebiso e ngotsweng ya ho kena dipakeng ho Lekgotla la Naha la Diprovense nakong ya matsatsi a 14 ka mora ho kena dipakeng ho qadile;

(b) ho kena dipakeng ho tshwanetse ho fele ebang lekgotla le dumela matsatsing a 180 ka mora hore ho kena dipakeng hoo ho qalehe kapa pheletsong ya nako eo ho kena dipakeng e sa dumellwa.

(c) Lekgotla le tshwanetse le lekole ho kena dipakeng kgafetsa mme le hlahise dikeletso tse loketseng lekgotleng la phethahatso la naha.

[Karolwana (2) e fetotswe ke karolo 2(c) ya Molao wa tokiso ya leshome le motso o le mong ya

Molaotheo wa 2003.]

(3) Molao wa naha o ka laola tsamaiso e thehilweng ke karolo ena.

[Karolo 100 e lokisitswe ke karolo 2 ya Molao wa tokiso ya leshome le motso o le mong ya Molaotheo

wa 2003.]

Diqeto tsa lekgotla la phethahatso

101. (1) Qeto ya Mopresidente e tshwanetse e be e ngotsweng e bang e—

(a) entswe ka molao

(b) ena le ditla morao tsa molao.

(2) qeto e entsweng ke Mopresidente e tshwanetse e tshehetswe ke setho sa Kabinete e bang qeto eo e ama tshebetso e nehetsweng setho sa Kabinete

(3) Dikgweletso, melao le disebediswa tse ding tse ka tlasa molao di fihlellwe ke setjhaba.

(4) Molao wa Naha o ka qaqisa mokgwa le boholo boo disebediswa tse hlalositsweng karolwaneng (3) di lokela ho—

(a) tekwa Palamenteng; le

(b) dumelwa ke Palamente.

Ditshisinyo tsa ho se tshepe

102. (1) Ha eba Seboka sa Naha, ka kgetho e tshehetswang ke boholo ba ditho, le fetisa tshisinyo ya ho se tshepe Kabineteng ho sa ballwe Mopresidente, Mopresidente o tshwanetse a thehe Kabinete botjha.

(2) Ha eba Seboka sa Naha, ka kgetho e tshehetswang ke boholo ba ditho tsa yona, se fetisa tshisinyo ya ho se tshepe ho Mopresidente, Mopresidente le ditho tse ding tsa Kabinete le Batlatsi ba Matona ba bang ba itokolle mosebetsing.

The post Kgaolo 5: Mopresidente le lekgotla la naha la phethahatso appeared first on Keep It Constitutional.