fbpx

Bili ya Ditokelo – Ditokelo tse bohlokoa

05-04-2019

Arolelana sena sechabeng

Bili ya Ditokelo: Ditokelo tse bohlokoa tse leshome 

Ditokelo tsa batho ke karolo e bohlokoa ya maphelo a e mong le e mong. Ke ditokelo tse wena, le e mong le e mong a naleng tsona hobane re le batho. Mo Afrika Borwa, Molaotheo osireletsa ditokelo tsa e mong le e mong mo na Afrika Borwa – Bili ya Ditokelo, e tholahalang Karolong ya Bobedi ya Molaotheo, e tshwere ditokelo tse. Ho bohlokwa ho tseba ka Bili ya Ditokelo hobane di boloka tsa sechaba, tsa polotiki le tsa moruo le moruo – jwale ditokelo tse kaofela di tla ho ama mehleng ya hao letsatsi ka letsatsi o phela.

Bili ya Ditokelo e sireletsa “batho bohle naheng ya rona”, se se bolela ho re e akaretsa motho e mong le e mong mo Afrika Borwa, le ha e sa le ba yona naha e. Bili ya Ditokelo e hlakisa ho re naha (e mong le e mong mmusong) e tshwanetse ke ho mamela Bili ya Ditokelo.

Taba ke ho re … Bili ya Ditokelo e telle! Ebile le ha motho e mong le e mong a tshwanetse ke ho e bala kaofela nakong eitseng, e ka ba boima ho e utlwisisa. Jwale, ho ho thusa re behile lenaneo la ditokelo tse leshume tse bohlokwa tse o hlokang ho ditseba ho tswa ho Bili ya Ditokelo. Kakaretso e bonolo e tla le qala ho qala ho re le tsebe ditokelo tsa lona le ditokelo tsa babang – e phodile neh?!

Kile lenaneo la ditokelo tse leshume tse o naleng tsona ebile tse o hlokang ho di tseba:

1) Ho lekana

Tokelo ya tekano ke tokelo ya pele lenaneong la Bili ya Ditokelo. Karolo ya bo robong ya Molaotheo e re, “e mong le e mong wa lekana pele ho molao ebile a be le tokelo ya ho serelletswa ka ho lekana mme a rue molemo wa molao.”

Molaotheo wa rona wa makatsa e le ka nnete hobane o re ha o na motho o tla gona ho khetholla khahlanong le motho e mong ka lebaka la “morabe wa hae, tekano, ho ba ke monna kapa mosadi, ho ima, maemo a lenyalo, morabe wa botho ba hae, tshwalo ya sechaba, mmala, ho kopanela diphate, dilemo, bokooa, bodumedi, letswalo, tumelo, setso, puo le tsoalo.” Jwale, ho re o mmala o mosweu ka po o mmala o motshu, o setereiti, o ba le bashanyana kapo e seng ea botona le botshehadi, monyane ka po moholo, Mamosleme, Makreste, maHindu, maAgnostic, kapa eng kapa eng e mahareng, ra lekana ebile kaofela rona re na le ditokelo tse lekanang. Empa, ho lekana ho Molaotheo e fetella ho feta ho na. Ya hlokomela ho re ka lebaka la khethollo le ho hloka toka nakong e fitileng, sechaba sa rona ha se lekane, ebile sechaba sa rona se hloka ho lokisa se na. Jwale, ha e le ho re motho ka po sehlopha seile sa khethollwa nakong e fitileng, naha e ka ba tshwara ka tsela e fapaneng ho leka le ho etsa bo nnete ba ho re re nale sechaba se lekanang ho fitisisa.

 

2) Serithi sa motho

Motho e mong le e mong a e leng motho o tshwanelwa ke tlotlo le hlompho. Ka hlase ho Bili ya Ditokelo motho e mong le e mong mo Afrika Borwa o nale tokelo ya ho re serithi sa bona se hlomphiwe ebile se serelletswe. Tokelo ya serithi e tiisa le ho tshehetsa ditokelo tseding tse ngata ho Molaotheo. Ka mohlala; ho ka ba boima ho re mang kapa mang a phele bophelo bo naleng serithi kantle ha ho ba le dijo kapo metsi – se se supa ho re tokelo ya dijo le metsi e amana le tokelo ya serithi.

 

3) Tokollo le tshireletso ya motho

O ke mokhoa wa molao wa molao ya ho re motho e mong le e mong o nale tokelo ya ho re a se ke a tshwarwa kantle ho lebaka, le ho re ha ho motho o tla tlhokofatswang kapo ho tshwarwa ka tsela e sa tshwaneng le batho. Ebile se se bolela ho re motho e mong le e mong o tshwanetse ho lokolloha ho mefuta eohle ya pefo, ho sa tsotellehe ho re bay a ho kae.

Ha o nahana ho re tokelo ya hoa ya tokolloho ea robiwa neng kapa neng o ka nka kgato – thola ho re jwang mona.

 

4) Tokolloho ya sedumedi

“Motho e mong le e mong o nale tokelo ya tokolloho ya letswalo, bodumedi, monahano, tumelo le maikutlo.” Se se bolela ho re o ka dumela ho eng kapa eng e oe batlang – hape ho bolela ho re o tshwanetse ho hlompha e mong le e mong ho kholwa se o ba se batlang.

 

5) Tokolloho yah o bua

Lentswe la hao le maikutlo a hao a bohlokwa. Le Bili ya Ditokelo e tseba se na. Tlase ha tokelo ena, o nale tokelo ya ho bua eng kapa eng eo u e batlang, ha fela e se sesengwe se ka nyedisang kapo ho ba bothata ho ditokelo tsa batho ba bang. Karolo engwe e botlhokwa ya tokelo e na ke ho re e boloka tokolloho ya mecha ya ditaba. Sena se botlhokwa hobane se bolela ho re ba dikoranta le ba mecha ya ditaba ha ba ikemela, hape ha ba laolwe ke mmuso, ebile ban ale tokelo ya ho tlaleha ditaba ka
tsela eo ba nahanang ka eona hantle.

 

6) Bodulo

E mong le e mong mo Afrika Borwa o nale tokelo ya ho fumana matlo. Se se bolela ho re wena o nale tokelo ya ho ba le marulelo hodimo ha hloho ya hao ebile ke mosebetsi wa naha (Mmuso) ho e tsa bo nnete ba ho re e mong le e mong o gona ho fumana tokelo ya hae. Empa tokelo e ebile e tlokomela ho re ho fa e mong le e mong fihlello ya matlo ho a bitsa ebile, jwale, ho nale ho batla naha e fe e mong le e mong matlo hang hang, Molaotheo o batla ho re Naha/Mmuso e fe batho ba bangata le ho fitisisa ka matlo selemo le selemo, hofihlela e mong le e mong a gona ho fumana tokelo ena.

Tokelo ena e bohlokwa hobane e bolela ho re ha o na motho o ka ho ntsha kapo ho nka entlo ya hao ntle le lekhotla le bolela jwalo.

Ha e ba wena, kapa motho e mong eo u mo tsebang, o ntse a tshosetswa ka ho lelekwa, mme o nahana ho re ho lelekoa ha ho dumellwe ke molao, ho na le mekhatlo e ka o thusang. Fumana tse ding mona.

 

7) Tsa bophelo, dijo, metsi, tshireletseho ya sechaba

E boletsoeng ka ho hlaka Karolong ea 27 ea Molaotheo ke letoto la litokelo mabapi le bophelo bo botle. O na le tokelo ya tlhokomelo ya bophelo, e akarelletsang tlhokomelo ya bophelo bo botle, ho akarelletsa le phihlelo ya thibelo ya bokhachane. Empa, jwalo ka tokelo ya ho fihlella matlo, tokelo ena e tlameha ho etswa butle-butle, ho na le ho re e fumanehe hang-hang. Sena se bolela ho re, ha nako e feta, bohle ba lokela ho fumana tokelo ya bona ya tlhokomelo ya bophelo, esita le ha e ba ba sa khone ho sebetsa ho na jwale. Le ha ho le jwalo, e mong le e mong o na le tokelo ya ho nka tlhokomelo ya meriana hang-hang, mme o tlameha ho bona ngaka kapa ho fumana tlhokomelo ya meriana ya tshohanyetso ha o hloka. Tlase ha tokelo ena o ebile o na le tokelo ya ho ja le metsi.

 

8) Bana

Tlase ha Bili ya Ditokelo, bana (mang le mang o tlase ha dilemo tse leshume le metso e robedi) ban ale ditokelo tse gethehileng. Ditokelo tse di beilwe ho Karolo 28 ya Molaotheo le ho sheba dithahasello tsa bana hantle haholo, haholo.

Ditokelo tsa bana tse gethehileng di akaretsa:

  • Tokelo ya ho ba le lebitso le sechaba ho tloha tswalong
  • Tokelo ya ho ba le lelapa kapa motho ya hlokomelang ngwana.
  • Tokelo ya dijo, bodulo, tlhokomelo ya bophelo le ditshebeletso tsa sechaba.
  • Tokelo ya ho sireletswa tshebetsong e mpe, ho hlokomolohuwa, ho hlekefetswa kapa ho senyeha – sena ke sa bohlokwa haholo!
  • Tokelo ya ho se qobellehe ho sebetsa.
  • Tokelo ya ho se etse mosebetsi o sa lokelang bakeng sa dilemo tsa bona, mme seo se tla beha “boiketlo ba bana, thuto, bophelo ba mmele kapa kelellong kapa tswelo-pele ya moya, ya boitshwaro kapa ya sechaba.”
  • Tokelo ya ho se kwallwe (ho kenngwa chankaneng) kapa ho se kwallwe nako e telele. Ha e ba ngwana a kwaletswe jwale ba na le tokelo ya ho dula a arohile ho batho ba fetang dilemo tse 18.
  • “Ho ba le ngaka e fuweng ngwana ka ‘muso, le ka ditshenyehelo tsa mmuso, ditlamong tsa sechaba tse amanang le ngwana, ha e ba ho hloka toka ho hoholo ho ka bang teng.”
  • Tokelo ya “ho se sebediswe ka ho toba ditabeng tsa ntwa, le ho sireletsoa nakong ya ntwa.”

Hopola ho re ditokelo tse – dibohlokwa haholo ebile di ka etsa phapang e golo bophelong ba hao. Ha fela o le dilemo tse 18, ebile o nahana ho re ditokelo tsa hao ha di hlophwe

 

9) Thuto

“E mong le e mong o na le tokelo ya ho ruta thuto ya motheo, ho kenyeletsa thuto ya batho ba baholo; le ho ntlafatsa thuto, e leng ho re naha, ka mehato e utlwahalang, e tswele pele ho fumaneha le ho fihlelwa ha bonolo.” – Karolo 29 ya Molao-motheo wa Afrika Borwa #enoughsaid

Thuto ke ya bohlokwa mme bohle re na le tokelo ya ho ithuta ho eketsehileng e le ho re re tle re tswele pele bophelong. Ha e ba o nahana ho re mehaho ya sekolong sa hau, kapa boemo ba thuto eo o e fumanang ke ya bohlokwa, ho na le mekhatlo e ka o thusang ho ipelaetsa.

 

10) Ho nale ditokelo tse ding tse leshume le metso e robedi e lenanehong la Bili ya Ditokelo e ka gona ho hothusa ho phela bophelo bo naleng serithi, o ka bala ha holwana ka tsona ditokelo tse na mona

Ha e be o nahana ho re mang kapa mang o roba e feng kapo e feng ya ditoketolo tsa hao o ka ba emisa!